Opublikowano
2011-12-13 00:40
Licencja
Wolna licencja

Droga do stanu wojennego – kalendarium

Stan wojenny to jedno z najbardziej traumatycznych wydarzeń w najnowszej historii Polski. Przygotowania do tej operacji trwały przez wiele miesięcy, jednak wyraźnie zintensyfikowały się po objęciu przez gen. Jaruzelskiego funkcji I Sekretarza KC PZPR. Prezentujemy wybór najważniejszych wydarzeń ostatnich tygodni 1981 r.


Strony:
1 2

Zobacz też: Stan wojenny w Polsce 1981–1983

23 października

Decyzją rządu wprowadzono do działania wojskowe Terenowe Grupy Operacyjne. Ich celem miała być kontrola i usprawnienie działań władz administracyjnych i gospodarczych w obliczu zimy, grożącej katastrofą państwu pogrążonemu w kryzysie. Szczególną rolę odegrać miały na szczeblu małych miasteczek, chociaż szybko powołano je także w dużych miastach. Działalność TGO był szeroko nagłaśniana przez rządowe media, które próbowały budować ich pozytywny wizerunek, odwołując się do tradycyjnej sympatii społeczeństwa do wojska. W rzeczywistości oficerowie przeprowadzali rekonesans przed wprowadzeniem stanu wojennego, a po 13 grudnia wielu z nich objęło w kontrolowanych wcześniej zakładach funkcję komisarzy wojskowych.

Stan wojenny Fragment badań OBOP Opinie o terenowych grupach operacyjnych z 17 listopada 1981 r. Powołanie TGO pozytywnie oceniało 91 procent badanych (źródło: tnsglobal.pl, sygn. K.35/226/81).

26 października

Początek strajku w Wyższej Szkole Inżynierskiej w Radomiu. Spór swoje źródło miał w sprawie wyboru nowych władz uczelni – władze forsowały kandydaturę dotychczasowego rektora, prof. Michała Hebdę, sprzeciwiała się temu natomiast Komisja Zakładowa „Solidarności” oraz uczelniane Niezależne Zrzeszenie Studentów. Po przeprowadzeniu zmian w ordynacji wyborczej i usunięciu z Senatu uczelni przedstawicieli opozycji, strona solidarnościowa rozpoczęła strajk okupacyjny, który trwał aż do wprowadzenia stanu wojennego. Akcję protestacyjną poparły inne środowiska akademickie, rozszerzając falę strajków studenckich na większość uczelni kraju. Mimo to wybory odbyły się, a prof. Hebda został ponownie rektorem WSI.

19 listopada

W Lublinie i innych miastach województwa rozpoczyna się strajk szkolny. Przyczyną konfliktu była sprawa obsadzenie stanowiska kuratora oświaty. W szkołach ponadpodstawowych w Lublinie, Świdniku, Kraśniku, Dęblinie i Puławach zorganizowano strajk czynny – kosztem „przedmiotów ideologicznych” zwiększono ilość godzin nauczania historii i języka polskiego, w czasie których przedstawiano uczniom tematykę tzw. „białych plam” w historii, literaturze i kulturze Polski. Część wykładów prowadzili naukowcy i studenci z Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego. Zajęcia cieszyły się dużym zainteresowaniem wśród młodzieży licealnej. Strajk zawieszono 2 grudnia, stan wojenny przerwał rozmowy prowadzone między środowiskiem nauczycielskim a władzami oświatowymi.

25 listopada

Rozpoczyna się strajk w Wyższej Oficerskiej Szkole Pożarnictwa w Warszawie. Podchorążowie domagają się objęcia uczelni ustawą o szkolnictwie wyższym, sprzeciwiając się podporządkowaniu jej przepisom dotyczącym uczelni wojskowych. Strajk popiera „Solidarność” Regionu Mazowsze.

Stan wojenny Gmach Wyższej Oficerskiej Szkoły Pożarnictwa przy ul. Słowackiego 52/54 w Warszawie (fot. Damian Kisielewski, opublikowano na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 3.0).

27-28 listopada

Obraduje VI Plenum Komitetu Centralnego PZPR. W swoim przemówieniu gen. Jaruzelski stwierdza: „obecnego stanu utrzymać dłużej nie można, proces rozkładowy musi być zatrzymany. Inaczej nieuchronnie doprowadzi to do konfrontacji, do stanu typu wojennego”. Plenum zobowiązuje kierownictwo partii do wprowadzenia ustawy „O nadzwyczajnych środkach działania w interesie ochrony obywateli i państwa”.

2 grudnia

Oddziały ZOMO atakują Wyższą Oficerską Szkołę Pożarnictwa w Warszawie. Oprócz wyłamania bramy, oddział desantowy wyładowany został także z helikoptera na dach uczelni. Strajk zostaje rozbity (część studentów próbuje jeszcze strajkować na Politechnice Warszawskiej). Powszechnie uważa się, że atak na WOSP był próbą generalną taktyki rozbijania strajków przed wprowadzeniem stanu wojennego.

3 grudnia

Komisja Krajowa „Solidarności” obraduje w Radomiu. Kierownictwo związku, pewne jego siły, zapowiada 24-godzinny strajk ostrzegawczy w razie uchwalenia ustawy o specjalnych pełnomocnictwach dla rządu, oraz powszechny strajk generalny w razie wprowadzenia jej w życie. Następowała powolna radykalizacji szefostwa związku, łącznie z samym Lechem Wałęsą. Obrady zostały potajemnie nagrane przez Eligiusza Naszkowskiego, przewodniczącego „Solidarności” w Pile i tajnego współpracownika SB o pseudonimie „Grażyna”. Po kilku dniach taśmy z Radomia, udostępnione policji politycznej i odpowiednio zmontowane, zostały upublicznione w mediach. Obrady KK zostały przedstawione jako zbiorowisko antysystemowych radykałów, słynna stała się wypowiedź Karola Modzelewskiego, który mówiąc o rządzących zapewniał, że „bój to będzie ich ostatni”.

5 grudnia

Obradujące w Warszawie Biuro Polityczne KC PZPR upoważnia gen. Jaruzelskiego do wprowadzenia stanu wojennego, pozostawiając mu wolną rękę co do konkretnego terminu.

8 grudnia

Ośrodek Badania Opinii Publicznej przeprowadza coroczne badania nt. oceny mijającego roku i prognozy na rok następny. 86% badanych uważa 1981 r. za niedobry, przeciwnego zdania jest 2% ankietowanych. Za zdarzenia niepomyślne uważa się m.in. złe zaopatrzenie (38%), brak porozumienia społecznego (34%), strajki i inne destabilizacyjne działania „Solidarności” (32%), kryzys gospodarczy (12%), złą politykę wewnętrzną władz (11%).

Stan wojenny Fragment badań OBOP Ocena roku 1981 i prognozy na rok następny (źródło: tnsglobal.pl, sygn. K.06/234/82).

9-10 grudnia

W czasie toczących się w nocy obrad Rady Wojskowej Ministerstwa Obrony Narodowej (gremium skupiającego szefostwo okręgów wojskowych, rodzajów sił zbrojnych oraz wojskowych instytucji centralnych) podjęta zostaje decyzja o wprowadzeniu „stanu W” w nocy z 12 na 13 grudnia. Datę wybrano nieprzypadkowo - 13 grudnia przypadał w niedzielę (nieczynne zakłady pracy i instytucje), a 15 grudnia mijał dwumiesięczny okres przedłużonej służby wojskowej 46 tys. poborowych „starego rocznika”. Wojskowe kierownictwo nie mogło pozwolić na wypuszczenie ich z wojska i osłabienie własnego potencjału.

11-12 grudnia

Komisja Krajowa „Solidarności” obraduje w Stoczni Gdańskiej, dyskutując m.in. o ogólnonarodowym referendum i wprowadzeniu samorządów terytorialnych i pracowniczych. Potwierdzone zostają także ustalenia z Radomia co do możliwości ogłoszenia strajku ostrzegawczego i strajku generalnego, nazwanego przez Janusza Onyszkiewicza „bombą atomową”. KK poparła też inicjatywę Regionu Mazowsze zorganizowania 17 grudnia wielkiej manifestacji w stolicy. Obrady kończą się po północy 13 grudnia. Skupienie całego kierownictwa związku w Gdańsku umożliwiło jego łatwe aresztowanie i internowanie.

Stan wojenny Słynna Brama II Stoczni Gdańskiej, kolebki „Solidarności” (fot. Brosen, opublikowano na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach 3.0).

Tekst ma więcej niż jedną stronę. Przejdź do pozostałych poniżej.

Polecamy e-book Tomasza Leszkowicza – „Oblicza propagandy PRL”:

Autor: Tomasz Leszkowicz
Tytuł: „Oblicza propagandy PRL”

ISBN: 978-83-65156-05-1

Wydawca: Michał Świgoń PROMOHISTORIA (Histmag.org)

Stron: 116

Formaty: PDF, EPUB, MOBI (bez DRM i innych zabezpieczeń)

9,9 zł

(e-book)

Strony:
1 2
Napisz komentarz
Regulamin komentarzy
Nie ma jeszcze żadnych komentarzy
Tomasz Leszkowicz

Doktor historii, absolwent Uniwersytetu Warszawskiego. Redaktor działu naukowego, członek redakcji merytorycznej portalu od października 2006 roku, redaktor naczelny Histmag.org od grudnia 2014 roku do lipca 2017 roku. Specjalizuje się w historii dwudziestego wieku (ze szczególnym uwzględnieniem PRL), interesuje się także społeczno-polityczną historią wojska. Z uwagą śledzi zagadnienia związane z pamięcią i tzw. polityką historyczną (dawniej i dziś). Autor artykułów w czasopismach naukowych i popularnych. W czasie wolnym gra w gry z serii Europa Universalis, słucha starego rocka i ogląda seriale.

Wolna licencja – ten materiał został opublikowany na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach 3.0 Polska.

Redakcja i autor zezwalają na jego dowolny przedruk i wykorzystanie (również w celach komercyjnych) pod następującymi warunkami: należy wyraźnie wskazać autora materiału oraz miejsce pierwotnej publikacji – Portal historyczny Histmag.org, a także nazwę licencji (CC BY-SA 3.0) wraz z odnośnikiem do jej postanowień. W przypadku przedruku w internecie konieczne jest także zamieszczenie dokładnego aktywnego odnośnika do materiału objętego licencją.

UWAGA: Jeśli w treści artykułu nie zaznaczono inaczej, licencja nie dotyczy ilustracji i filmów dołączonych do materiału – w kwestii ich wykorzystania prosimy stosować się do wskazówek w opisie pod nimi lub – w razie ich braku – o kontakt z redakcją: redakcja@histmag.org