Opublikowano
2019-04-24 19:01
Licencja
Wolna licencja

Podążając drogą bóstw – shintoizm w kulturze i historii Japonii

Shintoizm jest religią kultywowaną od niepamiętnych czasów wyłącznie w Japonii. Czci się w niej doczesność i życie. Jakie są zasady shintō i jak wpłynęła ona na niepowtarzalną kulturę i historię Kraju Kwitnącej Wiśni?


Strony:
1 2 3 4

Izanagi i Izanami (domena publiczna). Shintoizm należy do najstarszej grupy religii pierwotnych, opartych na animizmie. Sama jego nazwa oznacza „drogę bóstw” i została wprowadzona dopiero w VI wieku n.e., kiedy to do Japonii przybył buddyzm. Wierzenia te oczywiście istniały wcześniej, ale nie przyjęły wspólnej, jednolitej formy. Dziś shintoizm jest znany jako system politeistyczny o ogromnej liczbie bóstw. Należy do religii naturalnych, co znaczy, że nie ma ona swojego założyciela, głosiciela czy też twórcy. Inną cechą charakterystyczną tego wyznania jest brak przez długi czas jakichkolwiek źródeł pisanych, ksiąg doktrynalnych czy głównej świętej księgi. Pierwsze dzieła spisano w VIII wieku na rozkaz cesarza. Były to księgi Kojiki czyli księga dawnych wydarzeń oraz Nihonshoki – kronika japońska. Zawierają one przede wszystkim mity, ale również modlitwy, zaklęcia oraz obrzędy, które przetrwały przez wieki w tradycji mówionej.

Shintoizm: wszechobecność bóstw

Shintoizm opiera się na animizmie, czyli przekonaniu, że wszystko co nas otacza – niezależnie, czy jest to element krajobrazu, czy też przedmiot – może zawierać w sobie żywotną siłę lub ducha. Z tej przyczyny umownie określa się liczbę bóstw na osiem milionów. Jest to jednak liczba symboliczna, którą należy rozumieć jako niezliczone mnóstwo. Sama japońska nazwa określająca bóstwa – kami oznacza „dawcę mocy” lub „dawcę życia”. Demiurgowie świata Izanagi i Izanami powołali do życia innych bogów, aby ci za ich przykładem porządkowali, uruchamiali i modelowali poszczególne elementy świata widzialnego. Kontynuatorami boskiego dziedzictwa są wszyscy Japończycy. Ich najważniejszą powinnością jest porządkowanie świata i budowanie jego ładu. Świętością są czyny i wytwory, które świadczą o tym, że ludzie działali w zgodzie z wolą bóstw, a jest to równoznaczne z utożsamieniem się z bogami, którymi w istocie po śmierci się stają.

Amaterasu (domena publiczna). Bóstwa można podzielić na niebiańskie (amatsukami) oraz ziemskie (kunitsukami). Duchy niebiańskie utworzone są z najlżejszych, lotnych cząstek materii, które pozwalają unosić się w przestworzach i bytować w niewidzialnej postaci w niebie. Do kami niebiańskich zalicza się przede wszystkim panteon boski, wśród którego główne miejsce zajmuje bogini słońca Amaterasu. W mitologii jest ona przedstawiana jako pramatka rodu cesarskiego, dlatego natura jej potomków jest postrzegana jako boska. W przeciwieństwie do innych bytujących na ziemi ludzi, członkowie rodu cesarskiego od razu po śmierci idą do nieba, gdzie zajmują miejsce wśród boskich przodków.

Część duchów niebiańskich zstąpiła jednak na ziemię, gdzie przybrała formę widzialną. Ich potomstwem są wszelkie byty ziemskie, które posiadają różne właściwości, funkcje i moce. Kami może stać się wszystko, co było uderzająco wspaniałe, posiadało cechy doskonałości lub wzbudzało pełen szacunku podziw. Wszystko co w jakiś sposób się wyróżnia może zostać kami – niezależnie czy jest to niezwykłych kształtów skała czy bardzo wysokie drzewo. W shintoizmie przyroda jest darzona bardzo dużym szacunkiem, gdyż jest ona przejawem potęgi i kreacji. W tym sensie kami jest głównie uosobieniem siły i zjawisk przyrody.

Obok bóstw reprezentujących naturę występują kami będące duchami przodków. Wierzy się, że dusze ludzkie zamieszkują szczyty gór. Nie mogą one powędrować wyżej, poza sferę ziemską, gdyż nie są w stanie wyzbyć się całkowicie złogów materialności ziemskiej, a przede wszystkim swego zakorzenienia w rodzinie. Jeśli osoba była ważna dla swojej społeczności, czy też rodziny, po śmierci stawała się opiekuńczym bóstwem, które za wierną pamięć oraz ofiary otaczała opieką swoich bliskich. Wraz z biegiem czasu poszczególne kami traciły swoją indywidualność i zlewały się w jednego, kolektywnego „Przodka”, który stawał się opiekunem wyznaczonego terenu, konkretnej grupy społecznej lub rodziny.

Shintō: dwojaka natura bóstw

Kapłan shintoistyczny kannushi (fot. katorisi, opublikowano na licencji Creative Commons Attribution 3.0 Unported). Ważne jest, aby pamiętać, że bóstwa w myśli japońskiej nie są pojmowane w ten sam sposób co w religiach monoteistycznych: nie posiadają one wszechmocy, wszechwiedzy i nieśmiertelności. Nie zawsze też muszą być dobre w sensie moralnym. Niektóre z nich są nawet znane z tego, że łatwo wpadają w gniew i są mściwe. Linia oddzielająca kami od yōkai, czyli japońskiego demona, jest bardzo cienka. Wiele zależy od perspektywy człowieka, którego dotyczy dana kwestia. Przykładowo duch rzeki będzie otaczany czcią jako kami przez rodziny, których pola są odpowiednio nawadniane i nienawidzony jako yōkai przez rolników cierpiących z powodu powodzi. Wszystko w myśl zasady, że to co przynosi korzyści jednej stronie, może wyrządzać szkodę innej.

Dwojaka natura bóstwa odzwierciedla niejako japoński sposób pojmowania moralności. W ideologicznych założeniach shintoizmu dobro i zło jest pojęciem względnym, a ich granice wzajemnie się przenikają. W japońskiej religii nie istnieje pojęcie grzechu, a dobre lub złe czyny człowieka wynikają wyłącznie z wpływu bogów lub demonów. W połączeniu z zasadą wyższości dobra społecznego nad dobrem jednostki klaruje się najważniejsze shintoistyczne prawo moralne. Liczą się głównie konsekwencje czynu – jeśli są pozytywne, znaczy to, że i sam czyn harmonizował z aktualnym stanem działalności zbiorowej i dlatego musiał być dobry. Gdy jednak zostaną dostrzeżone mniejsze lub większe negatywne skutki oznacza to, że akt został wykonany błędnie lub wykonawca naraził się jakimś mocom. Świadczy to o tym, że dana osoba wykonywała czyn zły społecznie i moralnie nieczysty. Oczywiście każde takie przewinienie może zostać zapomniane. Wystarczy przebłagać bóstwa i poddać się rytualnemu oczyszczenie.

Tekst ma więcej niż jedną stronę. Przejdź do pozostałych poniżej.

Ten artykuł powstał dzięki Waszemu wsparciu w serwisie Patronite! Dowiedz się więcej!


Ten artykuł powstał dzięki Waszemu wsparciu w serwisie Patronite, a jego temat został wybrany przez naszych Patronów. Wesprzyj nas na Patronite i Ty też współdecyduj o naszych kolejnych tekstach! Dowiedz się więcej!

Strony:
1 2 3 4
Napisz komentarz
Regulamin komentarzy

Gość: Studentka japonistyki |

To jest naprawdę świetnie zrobiony artykuł, wciąga i inspiruje, polecam czytanie go z włączoną tradycyjną japońską muzyką w tle, niesamowite wrażenia. Wielki szacunek dla twórców, wiele się dowiedziałam, dziękuję



Odpowiedz
Natalia Stawarz

Doktorantka w Instytucie Archeologii Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu. Ukończyła również historię na tej samej uczelni. Interesuje się historią i kulturą Dalekiego Wschodu, zwłaszcza Japonii. W zakres jej zainteresowań wchodzi również historia kultury duchowej oraz historia XX wieku, ze szczególnym uwzględnieniem okresu dwudziestolecia międzywojennego. W wolnych chwilach poświęca czas na literaturę, seriale i naukę japońskiego.

Wolna licencja – ten materiał został opublikowany na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach 3.0 Polska.

Redakcja i autor zezwalają na jego dowolny przedruk i wykorzystanie (również w celach komercyjnych) pod następującymi warunkami: należy wyraźnie wskazać autora materiału oraz miejsce pierwotnej publikacji – Portal historyczny Histmag.org, a także nazwę licencji (CC BY-SA 3.0) wraz z odnośnikiem do jej postanowień. W przypadku przedruku w internecie konieczne jest także zamieszczenie dokładnego aktywnego odnośnika do materiału objętego licencją.

UWAGA: Jeśli w treści artykułu nie zaznaczono inaczej, licencja nie dotyczy ilustracji i filmów dołączonych do materiału – w kwestii ich wykorzystania prosimy stosować się do wskazówek w opisie pod nimi lub – w razie ich braku – o kontakt z redakcją: redakcja@histmag.org