Opublikowano
2016-10-27 14:43
Licencja
Wolna licencja

Krainy historyczne w Polsce – 10 faktów, które warto poznać [MAPY]

Gdzie leży Krajna i ziemia michałowska? Jakie ziemie wchodziły w skład dawnej Korony? Czy dzisiejsze województwa pokrywają się z dawnymi dzielnicami? Podział na krainy historyczne Polski wykrystalizował się w średniowieczu, a dziś jest często nieuświadomiony.


Strony:
1 2 3

Regiony historyczne w Polsce (aut. Marcin Sobiech / EXGEO Professional Map)

Mapa w większej rozdzielczości

Stara wersja mapy

Dzielnice

Rodowód najważniejszych polskich dzielnic – Wielkopolski, Małopolski, Śląska i Mazowsza – wywodzi się z czasów wczesnopiastowskich i powiązany był z wcześniejszym okresem plemiennym. To według dzielnic podzielono państwo Bolesława Krzywoustego w 1138 roku. Ich skład terytorialny krystalizował się w kolejnych latach: z dzielnicy senioralnej wyodrębniły się Kujawy i ziemie środkowopolskie związane z Mazowszem, a Pomorze Gdańskie pod władzą Sobiesławiców zyskało niezależność. Swój samodzielny status utrzymywało też przez wieki rządzone przez Gryfitów Pomorze Zachodnie (które obejmowało także ziemie na zachód od Odry w dzisiejszych Niemczech).

Ziemie

W okresie zjednoczonego Królestwa Polskiego oraz I Rzeczpospolitej jedną z jednostek administracyjnych były ziemie. Wyodrębniano je przeważnie na podstawie dawnych podziałów z czasów rozbicia dzielnicowego. Ziemie zazwyczaj posiadały własnych urzędników. W późniejszym czasie przekształciły się w województwa. Jan Długosz w Insignia seu Clenodia Regis et Regni Poloniae wymieniał następujące ziemie wchodzące w skład Korony: krakowską, poznańską, sandomierską, kaliską, sieradzką, lubelską, łęczycką, przemyską, kujawską, chełmską, pomorską, chełmińską, michałowską, dobrzyńską, wieluńską oraz leżące obecnie poza granicami Polski lwowską, bełską, halicką i podolską.

Mazowsze

Bogaty podział na ziemie na Mazowszu wynika również z rozbicia dzielnicowego. Najstarszym podziałem księstwa mazowieckiego był ten dokonany w 1275 roku przez synów Siemowita I na księstwo czerskie i płockie. W XIV wieku wyodrębniono także księstwo warszawskie. W wyniku kolejnych podziałów dynastycznych wśród Piastów mazowieckich poszczególne ziemie (oprócz trzech głównych także rawska, sochaczewska, liwska, gostynińska, wyszogrodzka, zawkrzeńska, ciechanowska, zakroczymska, makowska, nurska, łomżyńska i wiska) były włączane do poszczególnych samodzielnych księstw. Całość przyłączono do państwa polskiego po śmierci Janusza III w 1526 roku.

Ziemie Środkowopolskie

Dziś w samym środku naszego kraju znajduje się województwo łódzkie. Pamiętając jednak o stosunkowo świeżym (bo XIX-wiecznym) faktycznym rodowodzie Łodzi można zapytać – jak należy nazywać ten region historyczny? W końcu nie leży on ani w Małopolsce, ani w Wielkopolsce, ani na Mazowszu lub Kujawach. Niektórzy specjaliści od geografii historycznej nazywają region ten Polską Środkową. Pomijając wcześniejsze krótkotrwałe epizody („dzielnica wdowia” dla żony Bolesława Krzywoustego Salomei), tereny te wyodrębniono z domeny książąt mazowieckich w 1233 roku, gdy władzę na Kujawach, w Sieradzu i Łęczycy objął młodszy syn Konrada Mazowieckiego Kazimierz Kujawski. W 1261 roku przekazał on ziemie sieradzką najstarszemu synowi Leszkowi Czarnemu, który w 1267 roku dołączył do swojego władztwa ziemie łęczycką, tworząc tym samym księstwo łęczycko-sieradzkie, stanowiące większość obszaru Polski Środkowej. Inną historię ma natomiast ziemia wieluńska (wcześniej zwana rudzką), która w okresie rozbicia dzielnicowego była obiektem sporów książąt śląskich i wielkopolskich.

Ruś Czerwona

Południowo-wschodni pas ziem dzisiejszej Polski z Przemyślem, Sanokiem, Rzeszowem, Zamościem i Chełmem był w średniowieczu obszarem pogranicza polsko-ruskiego. Do Korony włączył je dopiero Kazimierz Wielki w latach 40. XIV wieku, po wymarciu dynastii halicko-włodzimierskiej. Oprócz zaznaczonych na mapie ziemi przemyskiej i chełmskiej do Polski włączono wówczas także ziemie bełzką, halicką i lwowską. W czasach andegaweńskich ziemie te przeszły pod rządy węgierskie, jednak w czasach Jadwigi i Jagiełły wróciły pod panowanie królów w Krakowie. Krainę tę określa się mianem Rusi Czerwonej.

Tekst ma więcej niż jedną stronę. Przejdź do pozostałych poniżej.

Dziękujemy, że z nami jesteś! Chcesz, aby Histmag rozwijał się, wyglądał lepiej i dostarczał więcej ciekawych treści? Możesz nam w tym pomóc! Kliknij tu i dowiedz się, jak to zrobić!

Strony:
1 2 3
Napisz komentarz
Regulamin komentarzy

Uwaga, wyświetliliśmy tylko ostatnio opublikowane komentarze. Zobacz wszystkie komentarze!

Gość: Wigz |

Autor skutecznie pomija kwestię, że obecne Podlasie, oprócz Polesia i urywka ziem litewskich w połowie jest ziemią grodzieńską, która nigdy, przed 1918, nie była w granicach Polski.



Odpowiedz

Gość: korek77 |

1. Jeżeli podzielono Mazowsze na poszczególne księstwa to dlaczego nie zrobiono tego na Dolnym Śląsku, gdzie przykładowo Księstwo legnickie było wyodrębnione w latach 1248-1675, a więc dłużej niż księstewka mazowieckie. Podobnie z Księstwem głogowskim.
W XVI wieku księstwa dolnośląskie miały już ustabilizowane granice, więc nie byłoby problemu z uwzględnieniem ich na takiej mapie.

2. Mam spore zastrzeżenia do zastosowania nazwy Pomorze Tylne. Jest to kalka słowa Hinterpommern z języka niemieckiego, nie występująca w polskich pracach historycznych, które używają pojęcia Pomorze Zachodnie, Pomorze Nadodrzańskie albo po prostu Pomorze.

3. Nazwa Sudowia dość rzadko występuje w polskich pracach historycznych i raczej od średniowiecza stosowano nazwę Jaćwież, a lud bałtyjski tam mieszkający Jaćwingami. Opowiadałbym się więc jednak za tym by stosować nazwę Jaćwież. Co do Sudowia to pisali tak Krzyżacy nawiązując do opisu tych terenów z czasów Ptolemeusza w starożytności, ale dla Polaków i Rusinów była to nazwa obca i stosowanie jej było jednak sztuczne.

4. Kontrowersyjne jest czy tzw. klin śląski dochodzący do Przewozu to Dolne Łużyce czy Dolny Śląsk. Politycznie od 1413 roku była to część księstwa żagańskiego, ale kulturowo jednak Dolne Łużyce, a więc trudno rozsądzić.



Odpowiedz

Gość: góral żywiecki |

Czy jest dostępna mapa w poprzedniej wersji tj. przed "śląską okupacją", gdzie nasze księstwo oświęcimskie jest częścią małopolski ?
Przywołujecie Państwo argumenty lokacyjne i nazwę "powiat śląski" IRP nie zwracając zupełnie uwagi na to, że historia i kultura ukształtowały księstwo oświęcimskie jako część Małopolski. Nie ma dylematów co do identyfikacji tej ziemi, i nie mają tutaj znaczenia herby czy też czasowa przynależność do księstw śląskich.
Tak jak przynależność do Polski Mazowsza (od XVIw) nie budzi wątpliwości, tak przynależność kasztelanii oświęcimskiej do XIIIw do Ziemie Krakowskiej i dzielnicy senioralnej oraz jej powrót pod koniec XVw do Ziemi Krakowskiej i współtworzenie Małopolski.

Proszę o udostępnienie mapy regionów historycznych w wersji poprzedniej, bez zakreskowań sugerujących dylematy lub domniemane prawo Śląska do naszych ziem. Juz dosyć szkód robi obecny podział administracyjny z nazwami fałszującymi historię i geografię. Nie dołączajcie do tego procesu !



Odpowiedz

Gość: Sebastian grzelak |

Głównymi miastami Paluk są Kcynia, Żnin i Szubin? Myślę że autor powinien jeszcze raz spojrzeć na mapę Pałuk. Zdaje się, że nie zauważył największego miasta regionu czyli Wągrowca. To dość znaczne uchybienie...



Odpowiedz

Gość: Mirek K |

Jakby ktoś mnie zapytał w jakim państwie jest kraina "Krajna" to bym nie postawił na Polskę :)



Odpowiedz

Gość: krzysztof w. |

@ Gość: Mirek K krajna (tz. ziemie położone na skraju, granicy) to ziemie , które leżały na północy byłego woj. pilskiego, częsciowo zachodnie był. woj. bydgoskiego, obszary południowe woj. koszalińskiego i słupskiego. Na pograniczu rzek Gwdy, Noteci oraz Puszczy Nadnoteckiej, Borów Tucholskich. Miasta takie jak : Złotów, Piła, Wysoka ,Nakło, Krajenka, Ujście, częściowo ziemie dzisiejszego powiatu wałeckirgo, gnieżnieńskiego, chodziezskiego, aż po dolinę Warty. Obrazująć Krajny środek to dolina Noteci (nieraz nazywana popularnie Pradolina Noteci) itd. Tak w skócie, co pamiętam z geografii szkoły podstawowej 1989r. Mowa, obyczaje,wieżenia, mają swoją kulturę , język. Polecam książkę ,, Szkic historyczny grani cKrajny (wybrane zagadnienia),, autor Michał kokowski.
Na koniec polecam serial historyczny pt. Pogranicze w ogniu,, z C. Pazuro, O. Lubaszenko. Akcja wywiadów niemieckiego i polskiego na granicy pol-niem. Polecam, naprawdę ciekawy historycznie 24 odcinkowy serial, akcja toczy się właśnie na terenach Krajny, tuż po Powstaniu ielkopolskim. Ponadto mogę dodać, iż pierwsze kroki AIKIDO w polsce powojennej to odgrywawa Złotów, tu się narodziła podwalina aikido polskiego. Polecam się, jeśli zaciekawiłem Cię.



Odpowiedz

Gość: Tomanek |

@ Gość: krzysztof w. mnie na pewno - mieszkam w okolicach Wałcza- i Człopy



Odpowiedz
Tomasz Leszkowicz

Redaktor działu naukowego, członek redakcji merytorycznej portalu od października 2006 roku, redaktor naczelny Histmag.org od grudnia 2014 roku do lipca 2017 roku. Doktor historii, absolwent Instytutu Historycznego i Instytutu Dziennikarstwa Uniwersytetu Warszawskiego. Były członek Zarządu Studenckiego Koła Naukowego Historyków UW. Specjalizuje się w historii dwudziestego wieku (ze szczególnym uwzględnieniem PRL), interesuje się także społeczno-polityczną historią wojska. Z uwagą śledzi zagadnienia związane z pamięcią i tzw. polityką historyczną (dawniej i dziś). Publikował m.in. w „Mówią Wieki”, „Uważam Rze Historia”, „Pamięci.pl”, „Polityce” oraz „Dziejach Najnowszych”. Oprócz historii pasjonuje go rock i poezja śpiewana, jest miłośnikiem kabaretów, książek Ryszarda Kapuścińskiego i Hansa Helmuta Kirsta oraz gier z serii Europa Universalis.

Wolna licencja – ten materiał został opublikowany na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach 3.0 Polska.

Redakcja i autor zezwalają na jego dowolny przedruk i wykorzystanie (również w celach komercyjnych) pod następującymi warunkami: należy wyraźnie wskazać autora materiału oraz miejsce pierwotnej publikacji – Portal historyczny Histmag.org, a także nazwę licencji (CC BY-SA 3.0) wraz z odnośnikiem do jej postanowień. W przypadku przedruku w internecie konieczne jest także zamieszczenie dokładnego aktywnego odnośnika do materiału objętego licencją.

UWAGA: Jeśli w treści artykułu nie zaznaczono inaczej, licencja nie dotyczy ilustracji i filmów dołączonych do materiału – w kwestii ich wykorzystania prosimy stosować się do wskazówek w opisie pod nimi lub – w razie ich braku – o kontakt z redakcją: redakcja@histmag.org