Opublikowano
2016-10-27 14:43
Licencja
Wolna licencja

Krainy historyczne w Polsce – 10 faktów, które warto poznać [MAPY]

(strona 2)

Gdzie leży Krajna i ziemia michałowska? Jakie ziemie wchodziły w skład dawnej Korony? Czy dzisiejsze województwa pokrywają się z dawnymi dzielnicami? Podział na krainy historyczne Polski wykrystalizował się w średniowieczu, a dziś jest często nieuświadomiony.


Strony:
1 2 3

Regiony historyczne w Polsce (aut. Marcin Sobiech / EXGEO Professional Map)

Mapa w większej rozdzielczości

Mazury i Warmia

Dziś znamy województwo warmińsko-mazurskie, jak jednak wygląda granica pomiędzy obydwoma krainami? Nie jest to wbrew pozorom prosty podział: Mazury na wschodzie, Warmia na zachodzie. Granica między regionami wykrystalizowała się przy okazji II pokoju toruńskiego – biskupstwo warmińskie weszło w skład Prus Królewskich, reszta terenów, które można utożsamiać z Mazurami, znalazła się w Prusach Książęcych. Na granice między państwami nałożył się też podział religijny – Warmia była katolicka, zaś Mazury luterańskie. Miasta mazurskie to nie tylko Ełk czy Giżycko, ale również Szczytno, Nidzica i Działdowo. Natomiast na Warmii leży Olsztyn, Lidzbark, Braniewo czy Reszel. Obszar na południowy-zachód od Olsztyna jest natomiast nazywany Prusami Górnymi – główne miasta to Iława i Ostróda. Można też wyróżnić Prusy Dolne, na północ od Warmii, dziś przy granicy Polski z Obwodem Kaliningradzkim.

Podlasie

Dzisiejsze województwo podlaskie wbrew nazwie nie obejmuje wyłącznie terytorium historycznego Podlasia. Tereny te, sąsiadujące od wschodu z Mazowszem, w epoce wczesnopiastowskiej znajdowały się okresowo we władaniu polskim oraz władców Rusi kijowskiej. Włączone do Polski przez Kazimierza Sprawiedliwego, wchodziło w skład Mazowsza. W XIV i XV wieku o Podlasie rywalizowali ze sobą władcy Mazowsza oraz Litwini. W połowie piętnastego stulecia ziemie te włączono do Wielkiego Księstwa Litewskiego. Historycznie Podlasie dzieliło się na ziemię drohicką oraz bielską (Rajgród, Goniądz, Tykocin, Suraż, Białystok), wyodrębniano także ziemię mielnicką, stanowiącą wschodnią część drohickiej. W marcu 1569 roku, jeszcze przed podpisaniem unii lubelskiej, włączono Podlasie do Korony. Dzisiejsze województwo podlaskie obejmuje dodatkowo także część wschodniego Mazowsza (Łomża), historycznej Litwy (Suwalszczyzna) oraz Polesia.

Ziemia lubuska

Jeszcze bardziej skomplikowana jest historia dzisiejszego województwa lubuskiego. Wbrew pozorom, nie jest ono tożsame z ziemią lubuską. Ta w średniowieczu znajdowała się na pograniczu Wielkopolski, Śląska i terenów zaodrzańskich (sam Lubusz, historyczna stolica tej ziemi, leży dziś w Niemczech). Wyodrębniona w czasach Bolesława Krzywoustego, znajdowała się pod władzą książąt śląskich i wielkopolskich. W 1250 roku Bolesław Rogatka sprzedał ziemię lubuską Brandenburczykom i teren ten na trwałe przeszedł pod panowanie niemieckie. W skład dzisiejszego województwa lubuskiego wchodzą też tereny historyczne Dolnego Śląska, Dolnych Łużyc, Wielkopolski (Międzyrzecz) oraz tzw. Nowej Marchii, czyli pogranicza wielkopolsko-zachodniopomorskiego, zdobytego przez Brandenburczyków w XIII i XIV wieku. Regionalna tożsamość historyczna tych terenów wiąże się jednak przede wszystkim z historią najnowszą – po 1945 roku weszły one w zdecydowanej większości w skład Polski jako tzw. „Ziemie Odzyskane”. W latach 1950-1975 wchodziły w skład województwa zielonogórskiego.

Górny Śląsk

Historyczną stolicą Śląska jest Wrocław, zaś Górnego Śląska Opole. Kraina ta powstała w wyniku podziału ziemi przez synów księcia śląskiego Władysława Wygnańca – starszy Bolesław Wysoki otrzymał Dolny Śląsk, młodszy Mieszko Plątonogi najpierw Racibórz, Koźle i Cieszyn (1172), później Bytom (1177/1179) i ostatecznie Opole (1202), które stało się stolicą jego dzielnicy. W latach 1281-1290 dokonał się podział Górnego Śląska na cztery główne księstwa: raciborskie, cieszyńskie, bytomskie i opolskie. Linia cieszyńska była (po dolnośląskich książętach legnicko-brzeskich) drugą najdłużej funkcjonującą linią piastowską – jej ostatnim męskim przedstawicielem był książę Fryderyk Wilhelm, zmarły w 1625 roku. Dzisiaj Górny Śląsk pokrywa się w znacznej mierze z dwoma województwami – opolskim i śląskim. Warto jednak pamiętać, że chociażby wchodzące w skład konurbacji górnośląskiej miasta takie jak Sosnowiec czy Dąbrowa Górnicza nie leżą na Górnym Śląsku, a w Zagłębiu Dąbrowskim, będącym częścią Małopolski.

Krajna

Gdzie zaś leży wspomniana na początku tekstu Krajna? Nazwą tą określa się północną część Wielkopolski, leżącą na pograniczu z Pomorzem. Region ten odgrywał ważną rolę w XIV i XV wieku, kiedy to leżał na północnych rubieżach Królestwa Polskiego i w związku z tym stanowił cel najazdów krzyżackich, którzy kilkukrotnie najeżdżali i zajmowali Krajnę. Region ten odpadł od Polski (na rzecz Prus) także w ramach I rozbioru Polski. Niedaleko znajdują się również Pałuki – teren nie będący wyodrębnioną jednostką administracyjną, jednak posiadający własną specyfikę kulturową i historyczną. Głównymi miastami Pałuk są Żnin, Kcynia i Szubin.

Tekst ma więcej niż jedną stronę. Przejdź do pozostałych poniżej.

Powyższy artykuł powstał w ramach akcji „Historia lokalna podlega ochronie”:

Zajmujesz się badaniem lub popularyzowaniem historii lokalnej? Jesteś zaangażowany w poświęconą tej tematyce inicjatywę? Wypełnij naszą ankietę i dołącz do przygotowanej przez nas bazy danych.
Właściwa część akcji „Historia lokalna podlega ochronie” trwała na łamach portalu Histmag.org od 16 marca do 30 kwietnia 2016 roku. Choć zakończyliśmy jej główny trzon, to wciąż interesujemy się historią lokalną i ludźmi, którzy się nią zajmują

Strony:
1 2 3
Napisz komentarz
Regulamin komentarzy

Uwaga, wyświetliliśmy tylko ostatnio opublikowane komentarze. Zobacz wszystkie komentarze!

Gość: Kelvin |

Literówka w Greisfwaldzie.



Odpowiedz

Gość: MałopolskaZachodnia |

opis księstwa oświęcimskiego wskazujący na ciągłość związków ze Śląskiem i pierwotną przynależność tych ziem do Śląska jest niezgodny z historią. Ziemie te były pierwotnie do końca XIIw częścią dzielnicy senioralnej i Ziemi Krakowskiej. Powróciły do niej współtworząc Małopolskę od końca XVw. Od początku istnienia tj. przez 1tys lat tereny te były częścią diecezji krakowskiej, co jednocześnie miało znaczący wpływ na kulturę i budowę tożsamości mieszkańców tych ziem.
Oznaczanie na mapie tych ziem jako równorzędnie zależnych od Śląska i Małopolski jest w kontekście mapy kuriozalne ponieważ w taki sam sposób można by oznaczyć szereg obszarów co najmniej Mazowsza i Wielkopolski.

Przedziwnym jest że próbuje się na siłę ześląszczać znaczące obszary Małopolski, które ze Śląskiem kulturowo nie mają nic wspólnego a historycznie są to związki tak zamierzchłe że nie miały żadnego wpływu na ukształtowane granice Małopolski. Ten artykuł to zwykła uległość dla śląskiego pseudonarodowego ekspansjonizmu, tym bardziej, że wcześniej publikowana mapa nie prezentowała obszaru księstwa oświęcimskiego jako odrębnego od Małopolski



Odpowiedz

Gość: Wigz |

Autor skutecznie pomija kwestię, że obecne Podlasie, oprócz Polesia i urywka ziem litewskich w połowie jest ziemią grodzieńską, która nigdy, przed 1918, nie była w granicach Polski.



Odpowiedz

Gość: korek77 |

1. Jeżeli podzielono Mazowsze na poszczególne księstwa to dlaczego nie zrobiono tego na Dolnym Śląsku, gdzie przykładowo Księstwo legnickie było wyodrębnione w latach 1248-1675, a więc dłużej niż księstewka mazowieckie. Podobnie z Księstwem głogowskim.
W XVI wieku księstwa dolnośląskie miały już ustabilizowane granice, więc nie byłoby problemu z uwzględnieniem ich na takiej mapie.

2. Mam spore zastrzeżenia do zastosowania nazwy Pomorze Tylne. Jest to kalka słowa Hinterpommern z języka niemieckiego, nie występująca w polskich pracach historycznych, które używają pojęcia Pomorze Zachodnie, Pomorze Nadodrzańskie albo po prostu Pomorze.

3. Nazwa Sudowia dość rzadko występuje w polskich pracach historycznych i raczej od średniowiecza stosowano nazwę Jaćwież, a lud bałtyjski tam mieszkający Jaćwingami. Opowiadałbym się więc jednak za tym by stosować nazwę Jaćwież. Co do Sudowia to pisali tak Krzyżacy nawiązując do opisu tych terenów z czasów Ptolemeusza w starożytności, ale dla Polaków i Rusinów była to nazwa obca i stosowanie jej było jednak sztuczne.

4. Kontrowersyjne jest czy tzw. klin śląski dochodzący do Przewozu to Dolne Łużyce czy Dolny Śląsk. Politycznie od 1413 roku była to część księstwa żagańskiego, ale kulturowo jednak Dolne Łużyce, a więc trudno rozsądzić.



Odpowiedz

Gość: góral żywiecki |

Czy jest dostępna mapa w poprzedniej wersji tj. przed "śląską okupacją", gdzie nasze księstwo oświęcimskie jest częścią małopolski ?
Przywołujecie Państwo argumenty lokacyjne i nazwę "powiat śląski" IRP nie zwracając zupełnie uwagi na to, że historia i kultura ukształtowały księstwo oświęcimskie jako część Małopolski. Nie ma dylematów co do identyfikacji tej ziemi, i nie mają tutaj znaczenia herby czy też czasowa przynależność do księstw śląskich.
Tak jak przynależność do Polski Mazowsza (od XVIw) nie budzi wątpliwości, tak przynależność kasztelanii oświęcimskiej do XIIIw do Ziemie Krakowskiej i dzielnicy senioralnej oraz jej powrót pod koniec XVw do Ziemi Krakowskiej i współtworzenie Małopolski.

Proszę o udostępnienie mapy regionów historycznych w wersji poprzedniej, bez zakreskowań sugerujących dylematy lub domniemane prawo Śląska do naszych ziem. Juz dosyć szkód robi obecny podział administracyjny z nazwami fałszującymi historię i geografię. Nie dołączajcie do tego procesu !



Odpowiedz
Tomasz Leszkowicz

Doktor historii, absolwent Uniwersytetu Warszawskiego. Redaktor działu naukowego, członek redakcji merytorycznej portalu od października 2006 roku, redaktor naczelny Histmag.org od grudnia 2014 roku do lipca 2017 roku. Specjalizuje się w historii dwudziestego wieku (ze szczególnym uwzględnieniem PRL), interesuje się także społeczno-polityczną historią wojska. Z uwagą śledzi zagadnienia związane z pamięcią i tzw. polityką historyczną (dawniej i dziś). Autor artykułów w czasopismach naukowych i popularnych. W czasie wolnym gra w gry z serii Europa Universalis, słucha starego rocka i ogląda seriale.

Wolna licencja – ten materiał został opublikowany na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach 3.0 Polska.

Redakcja i autor zezwalają na jego dowolny przedruk i wykorzystanie (również w celach komercyjnych) pod następującymi warunkami: należy wyraźnie wskazać autora materiału oraz miejsce pierwotnej publikacji – Portal historyczny Histmag.org, a także nazwę licencji (CC BY-SA 3.0) wraz z odnośnikiem do jej postanowień. W przypadku przedruku w internecie konieczne jest także zamieszczenie dokładnego aktywnego odnośnika do materiału objętego licencją.

UWAGA: Jeśli w treści artykułu nie zaznaczono inaczej, licencja nie dotyczy ilustracji i filmów dołączonych do materiału – w kwestii ich wykorzystania prosimy stosować się do wskazówek w opisie pod nimi lub – w razie ich braku – o kontakt z redakcją: redakcja@histmag.org