Opublikowano
2018-04-09 08:35
Licencja
Wolna licencja

Bitwa pod Krutami – ukraińskie Termopile

Bitwa pod Krutami na trwale zapisała się na kartach historii. 29 stycznia Ukraińcy upamiętniają jako dzień „Bohaterów Krut”, gdzie w 1918 roku kilkuset młodych obrońców stawiło czoło bolszewickim agresorom. Pamięć o tej bitwie, okrzykniętej „ukraińskimi Termopilami”, jest ważnym elementem ukraińskiej pamięci i polityki historycznej.


Strony:
1 2 3 4

Bitwa pod Krutami: przyczyny, przebieg i skutki

Po rewolucji październikowej ukraińska Centralna Rada, pełniąca funkcję parlamentu, wydała 20 listopada 1917 roku tzw. III Uniwersał. Proklamowano w nim utworzenie Ukraińskiej Republiki Ludowej, której terytorium miało stanowić dziewięć południowo-zachodnich guberni dawnego Imperium. Państwo to miało jednak pozostać w związku federacyjnym z Rosją. Rządzący w URL politycy lewicy w większości deprecjonowali zagrożenie ze strony „czerwonych” oraz traktowali własne siły zbrojne po macoszemu. Wyjątkiem od tej niechlubnej reguły byli Symon Petlura, publicysta i sekretarz (tj. minister) spraw wojskowych, oraz Mychajło Michnowski, jeden z niewielu liczących się nad Dnieprem polityków ukraińskiej prawicy. Obaj byli zwolennikami sformowania silnej armii zawodowej. Pozostali w większości uważali, iż obowiązek „starych” armii z sukcesem przejmą formowane na potrzeby chwili milicje. Czas pokazał, iż ta koncepcja zupełnie nie zdała egzaminu.

Sekretariat Ukraińskiej Centralnej Rady w 1917 roku (domena publiczna).

W przededniu wybuchu wojny ukraińsko-bolszewiskiej doszło na dodatek do zmiany na stanowisku sekretarza spraw wojskowych. Z inspiracji prezesa rządu URL Wołodymyra Wynnyczenki Petlurę zastąpił ekonomista Mykoła Porsz. Niedoświadczony w sprawach wojskowych i oddany doktrynie socjalizmu Porsz dokonał szeregu negatywnych zmian w armii, m.in. zgodził się na powstanie rad żołnierskich, które de facto demoralizowały oddziały URL. Również za jego sprawą dowódcą wojsk republikańskich został dekownik ppłk Jurij Kapkan.

Wybuch wojny ukraińsko-bolszewickiej 1917-1918

Po przejęciu władzy w Moskwie i Petersburgu bolszewicy powołali do życia organ wykonawczy – Radę Komisarzy Ludowych. Natychmiast podjęli też walkę z kadetami (tj. rosyjskimi demokratami), środowiskiem oficerów armii rosyjskiej oraz wojskami kozackimi znad Donu i Kubania. Ponadto bolszewicy nie mogli się pogodzić z faktem uniezależniania się Ukrainy. Konflikt pomiędzy URL a RKL zaczął się od prób przejęcia kontroli nad oddziałami dawnej armii rosyjskiej na całym froncie wschodnim. Oznaczało to konflikt również o formacje, nad którymi pieczę trzymali komisarze polityczni akredytowani przez Centralną Radę. Po fiasku podporządkowania sobie oddziałów ukrainizowanych Frontu Południowo-Zachodniego „czerwoni” 7 grudnia 1917 roku utworzyli w Berdyczowie Wojskowo-Rewolucyjny Komitet Frontu Południowo-Zachodniego, który dwa dni później wezwał żołnierzy do niewykonywania rozkazów sekretarza spraw wojskowych URL (był nim wtedy Petlura) oraz by podporządkowali się RKL.

„Czerwoni” zamierzali pierwotnie zlikwidować URL przy użyciu zrewoltowanych rosyjskich żołnierzy stacjonujących na Ukrainie Prawobrzeżnej. Bolszewickie oddziały z południowo-zachodniej Rosji oraz Gwardie Czerwone w największych miastach Ukrainy miały stanowić jedynie skromne wsparcie dla licznych jednostek frontowych. Okazało się jednak, iż Petlura otrzymał informacje o zamiarach bolszewików i podjął działania zmierzające do zneutralizowania zagrożenia. Do walki chciano użyć przede wszystkim ukraińskich i ukrainizowanych oddziałów frontowych rozpadającej się armii rosyjskiej, których większość przebywała na froncie wschodnim (w tym na Ukrainie Prawobrzeżnej i Rumunii) oraz na Kaukazie. Władze URL w momencie wybuchu wojny mogły liczyć na ukraińskie oddziały: Frontu Rumuńskiego, Frontu Południowo-Zachodniego (m.in. I Ukraiński Korpus gen. Pawła Skoropadskiego, II Korpus Siczowy/Zaporoski, XXXI i XXXII Korpusy Armijne) i Frontu Zachodniego na Białorusi.

Petlura wyznaczył I Ukraińskiemu Korpusowi zadanie obsadzenia linii kolejowych prowadzących z Wołynia i Podola do Kijowa. Pozostałe ukraińskie formacje Frontu Południowo-Zachodniego i Rumuńskiego miały rozgromić lub rozbroić wroga w strefie przyfrontowej. Należy jednak zwrócić uwagę, że liczebność wszystkich ówczesnych zgrupowań i oddziałów dawnej armii rosyjskiej nie zawsze odpowiadała ich nazwie – bywało, że dywizje liczyły zaledwie kilka tysięcy żołnierzy w stanie żywnościowym, a pułki kilka setek. Nie można pominąć również niskiego morale i wyczerpania żołnierzy wielomiesięczną służbą na froncie.

Sytuacja na Ukrainie Prawobrzeżnej nie była więc dramatyczna. Oddziały bolszewickie nacierające na Kijów były zdemoralizowane, a poza tym nie spodziewały się oporu. Bardzo często szły też w rozsypkę po krótkiej strzelaninie z kozakami Skoropadskiego. Jeszcze przed końcem roku Ukraińcy zlikwidowali komitety rewolucyjne Frontu Południowo-Zachodniego i 11 Armii, rozbili wiele zbolszewizowanych oddziałów, odbili Berdyczów, a 12 grudnia klęską bolszewików zakończyła się próba zdobycia Odessy. Ze zmiennym szczęściem trwały walki o Równe. Na przełomie 1917-1918 r. jedynym zagrożeniem dla Centralnej Rady pozostawały oddziały 7 Armii. Poza nimi I Korpus oraz paramilitarne oddziały Wolnego Kozactwa musiały również zwalczać licznych maruderów z rozbitych wcześniej wrogich jednostek.

III Ukraiński Zjazd Wojskowy w Kijowie 2 listopada 1917 roku (źródło: kruty.org.ua).

Po porażce sił frontowych nacierających na Kijów oraz klęsce partii bolszewickiej w wyborach parlamentarnych nad Dnieprem RKL wystosowała 17 grudnia ultimatum do Centralnej Rady. Bolszewicy wymagali legalizacji ich jednostek na Ukrainie grożąc, iż w razie niewykonania żądań będą traktować URL jak wroga. Ukraińcy odrzucili ultimatum trzy dni później. Już 21 grudnia do Charkowa wkroczyły oddziały bolszewickie dowodzone przez Wołodymyra Antonowa. Trzy dni później „czerwoni” zorganizowali tam „Wszechukraiński Zjazd Rad Robotniczych i Żołnierskich deputowanych przy udziale włościańskich deputowanych” i utworzyli tzw. „Sekretariat Ludowy URL”. Następnego dnia Zjazd wystosował względem władz ukraińskich 5 rezolucji, wśród których znalazły się żądania zrealizowania ultimatum Rady Komisarzy Ludowych oraz rozwiązanie Centralnej Rady. Uczestnicy charkowskiego zjazdu zwrócili się również do rosyjskich bolszewików z prośbą o interwencję (choć ta de facto już trwała). Tym samym władze w Moskwie stworzyły sobie pretekst do tego, aby oficjalnie wysłać na Ukrainę armię inwazyjną. Agresja skłoniła ukraińskich polityków do zerwania związków z Rosją. 25 stycznia 1918 roku uchwalono IV Uniwersał Centralnej Rady, w którym proklamowano niepodległość Ukrainy.

Symon Petlura (domena publiczna). Działania podjęte przez bolszewików określono mianem „wojny eszelonowej”, która polegała na poruszaniu się wzdłuż linii kolejowych i zajmowaniu najważniejszych węzłów komunikacyjnych, pozostawiając zacofaną i znajdującą się daleko od kolei prowincję w spokoju. Zdecydowane i agresywne działania wojsk Antonowa były dla władz URL niemiłym zaskoczeniem. Większość bitnych ukraińskich formacji była jeszcze związana walkami z bolszewikami na Ukrainie Prawobrzeżnej. Tymczasem na Ukrainie Lewobrzeżnej oraz na południe od Kijowa i Połtawy URL nie posiadało dużych garnizonów z wysokim morale. Największe załogi Centralna Rada posiadała głównie w Kijowie oraz na szlakach kolejowych prowadzących z Czernihowa i Połtawy do stolicy Ukrainy. Jednak ukraińskie władze mogły liczyć jedynie na część formacji. W Kijowie były to:

  • 2 Ukraiński Kozacki Pułk im. Pawła Połubotki (ok. 1200 bagnetów),
  • I Kureń Georgijewskiego Pułku im. Iwana Bohuna (ok. 500 bagnetów),
  • Pułk im. Mychajła Hruszewskiego (ok. 800 bagnetów),
  • Kureń Czarnomorski (225 bagnetów),
  • I Kureń Strzelców Siczowych (ok. 660 bagnetów),
  • Pomocniczy Studencki Kureń Strzelców Siczowych (120 bagnetów),
  • Hajdamacki Kosz Ukrainy Słobodzkiej (w składzie: Kureń Czerwonych Hajdamaków, Kureń Czarnych Hajdamaków i Atamańska Sotnia Konna, razem ok. 450 bagnetów i szabel), dowodzony przez Symona Petlurę,
  • Kijowski Pułk Wolnego Kozactwa (643 bagnety),
  • część I i II Ukraińskiej Szkoły Wojskowej (kolejno ok. 150-200 i 200 bagnetów),
  • Kijowski Pułk Wartowniczy,
  • Pułk Republikański,
  • Brygada Artylerii im. M. Hruszewskiego i Ciężki Dywizjon Artylerii (nie mniej niż 24 działa i haubice),
  • 1 Ukraiński Dywizjon Lotniczy (zaledwie jeden samolot),
  • 1 Ukraiński Dywizjon Samochodów Pancernych (10 samochodów pancernych).
Tekst ma więcej niż jedną stronę. Przejdź do pozostałych poniżej.

Polecamy e-book: „Źródła nienawiści. Konflikty etniczne w krajach postkomunistycznych”

Tytuł: „Źródła nienawiści. Konflikty etniczne w krajach postkomunistycznych”
praca zbiorowa

Wydawcy: Histmag.org i Instytut Wydawniczy ERICA

ISBN: 978-83-62329-99-1

Liczba stron: 480

Formaty: PDF, EPUB, MOBI (bez zabezpieczeń)

14,9 zł

(e-book)
Zobacz też nasze pozostałe e-booki!

Strony:
1 2 3 4
Napisz komentarz
Regulamin komentarzy

Gość: Jacek |

Bardzo kompetentny i obiektywny tekst.



Odpowiedz

Gość: Jimbo |

Mój dziadek walczył pod Krutami w szeregach Kurenia Studenckiego - ot taka ciekawostka...



Odpowiedz

Gość: TOR |

a o Lwowskich Termopilach w Zadwórzu to kto napisze? Wszędzie tylko Ukraina i Ukraińcy .TO JEST POLSKI PORTAL, chyba ,że się mylę



Odpowiedz

Gość: Mirek |

@ Gość: TOR
Mylisz się, to jest przede wszystkim portal historyczny dzięki któremu można dowiedzieć się o znanych i mało znanych faktach z historii. A pisano już min. o "Polskich Termopilach" i "Kresowych Termopilach" więc i na "Lwowskie Termopile" przyjdzie pora!



Odpowiedz

Gość: TOR |

@ Gość: Mirek Wystarczy znać historię I wś na wschodzie ,a otworzy się przed Tobą nieznany świat. Gdzie I Polski Korpus z Rosji walczył z Prusakami ramię w ramię z Rosjanami. Gdzie ,po przewrocie bolszewickim brat zabijał brata. Gdzie zaagitowani Polacy z pułku Biełgorodzkiego mordowali z zimną krwią swoich braci pod Warszawą w 1920 r. Ale o tym szkoda pisać. Ukraina to hasło mające nas Polaków przekonać jak Rosja gnębiła Rusinów



Odpowiedz
Marek Bogdan Kozubel

Doktor nauk humanistycznych w zakresie historii i absolwent prawa Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu. W 2013 roku obronił na Wydziale Nauk Historycznych UMK rozprawę doktorską pt. Dzieje Ukraińskich Strzelców Siczowych 1914–1920. Jest autorem pierwszej w Polsce monografii dotyczącej losów tej formacji pt. Ukraińscy Strzelcy Siczowi 1914-1920. Jego zainteresowania naukowe koncentrują się wokół historii Ukrainy, Rosji, ukraińskiej wojskowości, a także stosunków polsko-ukraińskich i rosyjsko-ukraińskich w XX wieku.

Wolna licencja – ten materiał został opublikowany na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach 3.0 Polska.

Redakcja i autor zezwalają na jego dowolny przedruk i wykorzystanie (również w celach komercyjnych) pod następującymi warunkami: należy wyraźnie wskazać autora materiału oraz miejsce pierwotnej publikacji – Portal historyczny Histmag.org, a także nazwę licencji (CC BY-SA 3.0) wraz z odnośnikiem do jej postanowień. W przypadku przedruku w internecie konieczne jest także zamieszczenie dokładnego aktywnego odnośnika do materiału objętego licencją.

UWAGA: Jeśli w treści artykułu nie zaznaczono inaczej, licencja nie dotyczy ilustracji i filmów dołączonych do materiału – w kwestii ich wykorzystania prosimy stosować się do wskazówek w opisie pod nimi lub – w razie ich braku – o kontakt z redakcją: redakcja@histmag.org