Opublikowano
2020-11-27 07:00
Licencja
Wolna licencja

Najdawniejsze dzieje piwa

Piwo znane jest ludzkości już od tysięcy lat. Kto je odkrył, jak było wytwarzane i do czego pierwotnie służyło?


Strony:
1 2

Historia piwa Tabliczka z pismem klinowym datowana na 3100–3000 p.n.e. przedstawiająca przyznawanie racji piwnych. Znak piwa to trójkąt skierowany do dołu, fot. Jim Kuhn, na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 2.0

Początki piwa nierozerwalnie związane są z początkami rolnictwa, a dokładniej – chwilą, kiedy ludzie nauczyli się wyrabiać chleb. Z zebranego zboża pozyskiwano ziarno, które następnie miażdżono na papkę na kamiennych żarnach. Później dodawano wodę i ugniatano placek, który smażono na rozgrzanej powierzchni, zwykle kamieniu. Chleb znano już ok. 10 000 lat p.n.e. To właśnie on był niezbędny do wytworzenia pierwszego piwa. Podpłomyk łączono z wodą i odstawiano, aby mógł zajść proces fermentacji. Nie wiemy dokładnie, kiedy pierwsi piekarze nauczyli się tej sztuki, jednak dzięki badaniom archeologicznym na terenie dzisiejszego Iranu udało się odnaleźć szczątki naczyń służących do przechowywania sfermentowanej żywności z ok. 6 500 r. p.n.e. Nawiasem mówiąc, alkohol odkryto najprawdopodobniej niezależnie od siebie w różnych częściach świata. Piwo nie było też jego jedynym rodzajem. Np. w neolitycznej osadzie Jiahu na terenie Chin znaleziono naczynia ze sfermentowanym napojem z ryżu, winogron, miodu i owoców głogu, datowane podobnie co znalezisko z Iranu.

Pierwsze piwo na piśmie

Pierwsze znane nam pisemne wzmianki o piwie, datowane na ok. 4 000 r. p.n.e., pochodzą od Sumerów. Są to tabliczki na których widać ludzi przygotowujących piwo, które dziś można oglądać w paryskim Luwrze. W kolejnych wiekach pisanych dowodów funkcjonowania piwa przybywa. Jednym z nich jest sumeryjski poemat „Hymn do Ninkasi”. Ninkasi, czyli „ta, która napełnia usta”, była boginią piwa, a poświęcony jej utwór opisuje kolejne etapy powstawania trunku – wypiekanie bappiru (chlebka), moczenie słodu, studzenie zacieru, dodawanie miodu, gotowanie w kadziach i przelewanie piwa, którego wygląd porównywany jest do „wezbranych wód Tygrysu i Eufratu”. Piwo znalazło też miejsce w „Eposie o Giglameszu”, opowieści o legendarnym władcy sumeryjskiego miasta Uruk. Możemy tam przeczytać:

Jedz chleb, Enkidu, tak to jest w życiu! Pij napitek chmielony, taki jest świat! Spożył więc Enkidu chleba do syta, chmielu wychylił siedem dzbanów. Zagrała w nim wątroba raźno, swobodnie, serce się w nim weseli, twarz promienieje. Ciało swe włochate wziął i obmacał, starł z siebie sierść kudłatą, olejkiem namaścił, do ludzi stał się podobny, w odzież się odział, mężem stał się z wyglądu. Chwycił za oręż, lwy szedł wojować, pasterze po nocy spali w spokoju.

Historia piwa Alulu Beer Receipt – rachunek za „najlepsze” piwo z 2050 roku p.n.e. „wystawiony” w sumeryjskim mieście Ur w starożytnym Iraku, domena publiczna.

Oprócz tego informacje o piwie znaleźć można w różnego rodzaju pismach sumeryjskiej administracji, np. w rachunkach.

Sumeryjskie piwo „Sikaru”

Sumerowie określali swoje piwo mianem „Sikaru”. Mocno różniło się ono od napoju, który znamy dziś. Rozgotowane z dodatkiem miodu czy daktyli i sfermentowane chlebki przybierały konsystencję papki z resztkami z procesu fermentacji, którą pito przez słomki z trzciny (choć np. w grobie królowej Pu-abi z miasta Ur odkryto zestaw do picia ze złota i srebra). Wytwarzano je w gorzelniach ściśle związanych ze świątyniami i pałacami władców, które w tamtym czasie organizowały pracę niemal całej gospodarki. To właśnie rozbudowana administracja, w połączeniu z rozwiniętym jak na tamte czasy rolnictwem, pozwoliły wytwarzać spore nadwyżki zboża. Nawet 40% zbóż z części przeznaczonej na konsumpcję mogło być wykorzystywane do produkcji piwa. Już wtedy istniały też różne jego gatunki. W samym mieście Uruk było ich aż dziewiętnaście! Osiem przygotowywanych na bazie jęczmienia, osiem pszenicznych i trzy będące mieszankami jęczmienia i pszenicy.

Prohibicja w USA. Jak Amerykanie pili alkohol w czasach zakazów?

Jak wyglądała prohibicja w USA? 28 października 1919 roku Kongres Stanów Zjednoczonych przyjął ustawę, która zakazywała produkcji, sprzedaży i picia alkoholu. Konstytucyjna XVIII Poprawka weszła w życie 16 stycznia 1920 roku i obowiązywała przez prawie trzynaście lat. Eksperymentalny zakaz napojów wyskokowych nie tylko doprowadził do ostrych konfliktów społecznych, ale również stał się jednym z symboli związanych z walką o osobistą wolność wyboru.



Czytaj dalej...

Piwo w kulturze sumeryjskiej pełniło rozmaite funkcje, a rozrywkowa wcale nie była najważniejszą z nich. Po pierwsze, napój wykorzystywano w ceremoniach religijnych, między innymi składano go bogom w ofierze. Warzenie piwa było pracą wykonywaną tradycyjnie przez kobiety pod opieką wspomnianej już bogini Ninkasi. Oprócz tego uznawano, że piwo ma właściwości lecznicze i przygotowywano wiele leków i kuracji na jego bazie. Nieco młodszy dokument „Papirus Ebersa” z 1550 r. p.n.e. opisuje np. leczenie zaparć przy pomocy połówki cebuli wkrojonej do piwa albo niestrawności sproszkowanymi oliwkami w połączeniu z tym alkoholem. Okłady piwne miały zmniejszać bóle porodowe, a piwo uznawano za napój zdrowy i niezbędny dla rozwoju dzieci. Nie bez znaczenia był tu zapewne również fakt, że dobrze przygotowane piwo było bezpieczniejszą metodą zaspokajania pragnienia niż woda prosto z rzeki. Poza tym piwo razem z chlebem były sposobem redystrybucji dóbr. Mówiąc prościej – rolnicy i rzemieślnicy odbierali wynagrodzenie za swoją pracę na rzecz świątyni czy pałacu właśnie w piwie i chlebie. Jak potwierdzają znaleziska archeologiczne, w czasach Sargona Wielkiego (ok. 2300 r. p.n.e.) piwem można było też zapłacić np. za narzeczoną.

historia piwa Model piekarni i browaru, ok. 2000 r. p.n.e., Teby, fot. Keith Schengili-Roberts, na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 2.5

Najstarszy odkryty browar

Piwo równie ważną rolę odgrywało w starożytnym Egipcie. Tu także stanowiło podstawę diety, medykament oraz środek płatniczy. Najstarszy znany nam browar świata znajduje się właśnie w ruinach egipskiego miasta Hierankopolis. Datuje się go na 3 400 lat p.n.e., a umożliwiał wytwarzanie do 1400 litrów piwa dziennie. Jednak w Egipcie najprawdopodobniej dominowała produkcja piwa w warunkach domowych – podobnie jak u Sumerów, zajmowały się tym tradycyjnie kobiety. Najstarsze egipskie świadectwo, które wspomina piwo, to lista darów grobowych zapisana na steli jednego z grobów w Sakkarze, datowana na okres panowania trzeciej dynastii, czyli ok. 2 700 lat p.n.e. Egipcjanie mieli nawet specjalny hieroglif na oznaczenie tego trunku. Tu również istniało wiele rodzajów piwa. Dzielono je chociażby ze względu na „moc”. Słodzone piwo w Egipcie nazywano „karmi”, zwykłe „zythum”, a mocniejszą odmianę, którą wolno było pić tylko mężczyznom, „dizythum”. Jako ciekawostkę można dodać, że Grecy swoje określenie na piwo – „zythos” – zapożyczyli właśnie od Egipcjan. Według egipskich wierzeń, piwo, podobnie jak umiejętności rolnicze, podarował ludziom Ozyrys, sam najpierw odkrywając je zupełnie przypadkowo.

Jeśli chcesz poznać całą historię alkoholu, kup książkę „Alkoholowe dzieje świata”!

Alkoholowe dzieje świata Autor: Andrzej Fiedoruk
Tytuł: „Alkoholowe dzieje świata”
Wydawca: Księży Młyn
Oprawa: twarda
Data wydania: 10.12.2020
Format: 165×235 mm
Liczba stron: 312
ISBN: 978-83-7729-576-2
Cena: 49,90 zł

Tekst ma więcej niż jedną stronę. Przejdź do pozostałych poniżej.

Strony:
1 2
Napisz komentarz
Regulamin komentarzy

Gość: Zero |

Warzenie piwa czy ważenie piwa?



Odpowiedz

Dziękujemy za uwagę, poprawiliśmy usterkę.



Odpowiedz

Gość: Bartek piwowar |

@ Gość: Zero
Warzenie, ponieważ pochodzi od waru. Chodzi o gotowanie, a nie określanie wagi.



Odpowiedz
Mateusz Balcerkiewicz

Redaktor naczelny portalu Histmag.org, archiwista Archiwum Akt Nowych w Warszawie, absolwent historii na Uniwersytecie Warszawskim. Autor książki „Wojna Jasia. Polski żołnierz w walce z bolszewikami”, redaktor naukowy i współtwórca portalu 1920.gov.pl. Hobbystycznie członek grupy rekonstrukcyjnej Towarzystwo Historyczne "Rok 1920" oraz gitarzysta zespołu heavymetalowego.

Wolna licencja – ten materiał został opublikowany na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach 3.0 Polska.

Redakcja i autor zezwalają na jego dowolny przedruk i wykorzystanie (również w celach komercyjnych) pod następującymi warunkami: należy wyraźnie wskazać autora materiału oraz miejsce pierwotnej publikacji – Portal historyczny Histmag.org, a także nazwę licencji (CC BY-SA 3.0) wraz z odnośnikiem do jej postanowień. W przypadku przedruku w internecie konieczne jest także zamieszczenie dokładnego aktywnego odnośnika do materiału objętego licencją.

UWAGA: Jeśli w treści artykułu nie zaznaczono inaczej, licencja nie dotyczy ilustracji i filmów dołączonych do materiału – w kwestii ich wykorzystania prosimy stosować się do wskazówek w opisie pod nimi lub – w razie ich braku – o kontakt z redakcją: redakcja@histmag.org