Opublikowano
2020-08-04 13:26
Licencja
Wolna licencja

Turecki szowinizm, czyli Enver Pasza i jego historia

4 sierpnia 1922 r. zmarł Enver Pasza – zagorzały turecki patriota, a zarazem architekt upadku Imperium Osmańskiego. Postać kontrowersyjna, współodpowiedzialna za ludobójstwo Ormian, ale jednocześnie na swój sposób interesująca, będąca ostatnim śladem przemijającej epoki.


Strony:
1 2

Enver Pasza Enver Pasza jako minister wojny Imperium Osmańskiego (fot. Nicola Perscheid, domena publiczna).

Enver Pasza – Młody Turek

İsmail Enver urodził się 22 listopada w stolicy Imperium Osmańskiego, Konstantynopolu (oficjalnie nazwę tego miasta zmieniono na Stambuł dopiero w 1930 r.). Był najstarszym z sześciu dzieci Ahmeda Beja i Ayşe. Niedługo potem przeprowadził się do Monastyru (tur. Manastır, obecna Bitola) w Macedonii, która należała jeszcze wówczas do państwa osmańskiego, a skąd pochodziła jego rodzina. Do stolicy wrócił, by odbyć kurs oficerski w Osmańskiej Szkole Wojskowej (tur. Mekteb-i Erkân-ı Harbiye), który ukończył jako jeden z najlepszych w klasie. 5 grudnia 1902 r., jako kapitan sztabu generalnego, został oddelegowany do 3 Armii stacjonującej w Macedonii. We wrześniu 1906 r. awansowano go na majora i przydzielono do dowództwa 3 Armii w rodzinnym Monastyrze, gdzie stał się młodoturkiem.

Ruch młodoturecki wywodzi się bezpośrednio z ruchu młodoosmańskiego. W 1889 r. zawiązał się spisek mający na celu detronizację sułtana Abdülhamida II. Powstało wówczas w Wojskowej Szkole Medycznej konspiracyjne Towarzystwo Jedności Osmańskiej, założone przez czterech studentów, Albańczyka Ibrahima Temo, Czerkiesa Mehmeda Reşida oraz Kurdów Abdullaha Cevdeta i Ishaka Sükutiego. Gwałtowny wzrost organizacji zwrócił na nią uwagę władz i większość konspiratorów musiała udać się na emigrację, głównie do Paryża. Pozostali w kraju spiskowcy skontaktowali się z przebywającym w stolicy Francji Ahmedem Rızą, pod którego przewodnictwem w 1895 r. zmieniono nazwę na Komitet Jedność i Postęp, a potem na Komitet Postępu i Jedności . Przełom w działalności organizacji nastąpił w 1907 r., gdy połączyła się z powstałym w Salonikach Osmańskim Towarzystwem Wolności, przyjmując ostatecznie nazwę Osmański Komitet Jedność i Postęp. Wtedy nastąpił znaczący przypływ jej nowych członków, głównie z 2 i 3 Armii, w tym Envera.

Rzeź Ormian – pierwsze ludobójstwo XX wieku?

Czytaj dalej...

Młoda Turcja

Enver dołączył do Komitetu jako 12. członek i szybko stał się jednym z jego przywódców. Gdy władze rozpoczęły dochodzenie wokół ruchu, Enver z grupą żołnierzy napadł na jednego z oficerów śledczych. Wezwano go potem do stolicy celem wyjaśnienia sytuacji, Enver jednak zbiegł z grupą zwolenników na obszar gór macedońskich. 24 lipca 1908 r. wybuchła rewolucja, po której młodoturcy doszli do władzy, rok później z kolei zdetronizowano sułtana.

Enver kontynuował swoją karierę wojskową w czasach nowych rządów. W 1909 r. i w latach 1910-1911 służył jako attaché wojskowy w Berlinie, wtedy to narodziło się jego zamiłowanie do niemieckiej sztuki wojennej. W 1911 r. porzucił jednak swoje stanowisko, by wyruszyć jako ochotnik do Libii, gdzie toczyła się wojna włosko-turecka. Pomimo klęski Imperium Osmańskiego, Enver sprawował się wówczas wybitnie na polu walki, za co został odznaczony tytułem beja. Walczył następnie w pierwszej wojnie bałkańskiej, a po podpisaniu rozejmu, stanął na czele przewrotu z 23 stycznia 1913 r., w wyniku którego nad Imperium przejmuje władzę triumwirat w osobach İsmaila Envera, Mehmeda Talaata i Ahmeda Cemala. Wznowiona zostaje walka z Ligą Bałkańską, która kończy się jednak porażką. Niedługo potem wybucha II wojna bałkańska, w trakcie której Turkom udaje się odzyskać część utraconych ziem. Sam Enver zyskuje sławę podczas odbicia Edirne 22 lipca 1913 r., za co zostaje nadany mu tytuł paszy. 5 marca 1914 r. poślubia siostrzenicę sułtana Mehmeda V, Emine Naciye Sultan, z którą będzie miał trójkę dzieci.

Enver Pasza Alegoryczne przedstawienie rewolucji młodoturków. Postać z młotem reprezentuje młodego Envera (aut. Sotiris Christidis, domena publiczna).

Generalissimus

Powstała podczas wizyt służbowych w Niemczech miłość do tego kraju stale rosła. Po tym, jak 4 stycznia 1914 r. Enver Pasza został ministrem wojny, dążył on do sojuszu z II Rzeszą. W tajnych negocjacjach doprowadził do zawarcia przymierza obronnego przeciw Rosji, a po wybuchu I wojny światowej zabiegał o jak najszybsze włączenie się Imperium Osmańskiego w działania zbrojne. Pozwolił więc na to, aby dwa niemieckie okręty – „Goeben” i „Breslau” – wpłynęły na Morze Czarne. 22 sierpnia zachęcił skrycie niemieckiego admirała Wilhelma Souchona do ataku na rosyjskie porty, co poskutkowało ostatecznie dołączeniem Imperium Osmańskiego do wojny 29 sierpnia 1914 r.

21 października Enver został mianowany głównodowodzącym wojsk osmańskich jako wicegeneralissimus (najwyższy tytuł przysługiwał bowiem sułtanowi). Osobiste dowodzenie przejął tylko w grudniu 1914 r., kiedy za pomocą 3 Armii próbował okrążyć siły rosyjskie na Kaukazie, gdzie stracił jednak większość swoich oddziałów pod Sarıkamış. Obwinił za swoją porażkę Ormian, na których dokonano później zbrodni ludobójstwa. Ich obecność była zresztą zbędna w osmańskiej wizji państwa Envera, w której prym wiedli Turcy, a wszyscy byli zjednoczeni przez religię islamską. Poglądy te różniły się znacząco od wizji jego rówieśnika i długoletniego rywala, Mustafy Kemala, który był jednak w czasie wojny odsunięty od władzy.

Tekst ma więcej niż jedną stronę. Przejdź do pozostałych poniżej.

Polecamy e-book: „Polowanie na stalowe słonie. Karabiny przeciwpancerne 1917 – 1945”

Autor: Łukasz Męczykowski
Tytuł: „Polowanie na stalowe słonie. Karabiny przeciwpancerne 1917 – 1945”

Wydawca: PROMOHISTORIA [Histmag.org]

ISBN: 978-83-934630-9-1

Stron: 123

Formaty: PDF, EPUB, MOBI (bez DRM i innych zabezpieczeń)

7,9 zł

(e-book)

Strony:
1 2
Napisz komentarz
Regulamin komentarzy

Gość: Lenin |

W 1920 r. nie było jeszcze ZSRR! Zmiana nazwy państwa z Rosji Radzieckiej na ZSRR nastąpiła w 1922 r.



Odpowiedz
Marek Drytkiewicz

Licencjonowany historyk, który kontynuuję naukę, studiując historię oraz historię w przestrzeni publicznej, zorientowaną na popularyzację tej dziedziny nauki. Zainteresowany całym spektrum dziejów ludzkości, koncentruję się jednak na XIX i XX wieku. Pasjonat samej historii oraz szeroko rozumianej kultury, zarówno europejskiej jak i orientalnej, głównie japońskiej.

Wolna licencja – ten materiał został opublikowany na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach 3.0 Polska.

Redakcja i autor zezwalają na jego dowolny przedruk i wykorzystanie (również w celach komercyjnych) pod następującymi warunkami: należy wyraźnie wskazać autora materiału oraz miejsce pierwotnej publikacji – Portal historyczny Histmag.org, a także nazwę licencji (CC BY-SA 3.0) wraz z odnośnikiem do jej postanowień. W przypadku przedruku w internecie konieczne jest także zamieszczenie dokładnego aktywnego odnośnika do materiału objętego licencją.

UWAGA: Jeśli w treści artykułu nie zaznaczono inaczej, licencja nie dotyczy ilustracji i filmów dołączonych do materiału – w kwestii ich wykorzystania prosimy stosować się do wskazówek w opisie pod nimi lub – w razie ich braku – o kontakt z redakcją: redakcja@histmag.org