Opublikowano
2016-04-16 17:33
Licencja
Wolna licencja

Długie narodziny Polski

(strona 2)

Człowiek w swojej naturalnej chęci porządkowania rzeczy próbuje wyznaczyć konkretną datę początku i końca wydarzenia lub procesu. W przypadku kształtowania państwowości to zadanie karkołomne. Początków narodu i państwa polskiego może być co najmniej kilka, bo przecież państwo to nie tylko forma organizacji społeczeństwa, ale także abstrakcyjna wartość z którą czujemy się związani.


Strony:
1 2

Alegoria Konstytucji 3 maja autorstwa Daniela Chodowieckiego. Wśród postaci widoczni chłopi (domena publiczna). Wraz z kryzysem państwa w XVIII wieku coraz częściej zaczęto mówić o potrzebie poszerzenia pojęcia narodu. Szlachta, pomimo potencjału kulturowego i ekonomicznego, coraz mniej czuła się na sile, aby być jedynym dysponentem władzy. Do tego dochodziły oświeceniowe prądy myślowe, które coraz mocniej podważały feudalne stosunki w świecie. Konstytucja 3 Maja – choć w jeszcze dość konserwatywnej formie – do pojęcia narodu zaczęła wliczać również stan trzeci. Była to jednak jedynie deklaracja.

Proces tworzenia nowoczesnego narodu miał się dopiero zacząć. Towarzyszył temu trudny okres utraty niepodległości i rodzące się wraz z nią pytania o istnienie polskiego narodu. Jednakże to w czasie rozbiorów idea państwa polskiego okazała się być bytem zakorzenionym, przynajmniej w warstwie szlacheckiej i mieszczańskiej. Dużo gorzej było z unarodowieniem wsi, dla której nadal polskość bardziej wiązała się z feudalnym uciskiem niż swobodami. Poczucie wspólnoty etnicznej ostatecznie na wsi zwyciężyło, ale nie do końca w pełni inkorporowało dawnych włościan do narodu. W dwudziestolecie międzywojenne Polacy wchodzili nie tylko podzieleni na pochodzących z trzech zaborów, ale także z animozjami i zaszłościami społecznymi, które co jakiś czas wybuchały demolując poczucie wspólnoty narodowej. Okres rozbiorów i odzyskiwania niepodległości to zresztą tworzenie już zupełnie nowego państwa, co prawda czerpiącego z tożsamości i historii staropolskiej, ale jednocześnie pragnącego wszystko rozpocząć na nowo, czego najwyraźniejszym dowodem było porzucenie monarchii na rzecz republikanizmu. Duch dawnej epoki jednak pozostał, czy to w literaturze, czy to w nazewnictwie, czy to w kulturze.

Czy więc początek?

Mieszko I (domena publiczna) Procesy kształtowania się państwa i narodu nie miał więc wiele wspólnego z samym aktem chrztu Mieszka. Były raczej związane z emancypacją kolejnych grup spod patrymonialnej władzy monarchów, aż do porzucenia monarchii na rzecz nowoczesnej republiki. Zadecydowały o tym w moim przekonaniu trzy okresu – rozbicie dzielnicowe, zanik dynastyczności tronu i upadek Rzeczpospolitej. Wobec tych wydarzeń chrzest z 966 ma znacznie drugorzędne.

Czy wobec tego nie należy świętować 1050-lecia tego wydarzenia? Nie powinno się przypisywać mu zbyt wiele znaczenia, choć dla potrzeb systematyzacji chronologii wyznaczenie w dniu chrztu początku państwa nie jest do końca nieuzasadnione. Choć trudno w tym czasie mówić o państwie jako uniwersalnej wartości i narodzie jako istniejącym bycie, to przecież chrzest Mieszka był wyrazem jego woli tworzenia oddzielnego i samodzielnego tworu politycznego. Był pierwszym znanym aktem o znaczeniu międzynarodowym czyniącego z osoby (a więc i kraju) Piasta podmiot w stosunkach między państwami. Zatem choć to emancypacja kolejnych grup społecznych utworzyła Polskę, to jednak idea niezależności powstała właśnie wtedy. I choć z pewnością dzisiejsza Polska wychodzi daleko poza wyobrażenia Mieszka I (a i pewnie przyjąłby ją z niechęcią) to wtedy, w 966 roku, dał on sygnał woli tworzenia oddzielnego państwa. Reszta zależała wyłącznie od nas i od tego jak losy tych ziem się potoczą.

W ramach uczczenia tego nieoczywistego, choć ważnego wydarzenia, Narodowy Bank Polski wydał specjalny banknot z wizerunkiem Mieszka i Dobrawy o nominale 20 złotych.

Polecamy także: Droga do niepodległości: Polacy (nie)Polacy

Artykuły publicystyczne w naszym serwisie zawierają osobiste opinie naszych redaktorów i publicystów. Nie przedstawiają one oficjalnego stanowiska redakcji „Histmag.org”. Masz inne zdanie i chcesz się nim podzielić na łamach „Histmag.org”? Wyślij swój tekst na: redakcja@histmag.org. Na każdy pomysł odpowiemy.

Redakcja: Tomasz Leszkowicz

Tekst jest częścią dodatku tematycznego do Histmag.org, opracowanego we współpracy z Narodowym Bankiem Polskim, poświęconego 1050. rocznicy chrztu Polski. Inspiracją do publikacji stał się banknot NBP „1050. rocznica chrztu Polski” o nominale 20 zł:

1050. rocznica chrztu Polski
nominał: 20 zł
wymiary: 144 × 77 mm
nakład: do 35 000 szt.
Projektant: Krystian Michalczuk
Zapoznaj się z dodatkowymi informacjami o banknocie!

Tekst ma więcej niż jedną stronę. Przejdź do pozostałych poniżej.
Spodobał Ci się nasz materiał? Zapisz się do naszego newslettera!
Strony:
1 2
Napisz komentarz
Regulamin komentarzy

Uwaga, wyświetliliśmy tylko ostatnio opublikowane komentarze. Zobacz wszystkie komentarze!

Koledzy allo, jak zwykle... dużo słów, trochę inwektyw, mało lub zero konkretów.

A ja podałem dwa konkretne cytaty z dwóch konkretnych badań genetycznych, z których wynika, że Longobardowie byli najbardziej podobni mitogenetycznie do średniowiecznych Słowaków i Polaków, i że dzisiejsza ludność dawnego longobardzkiego księstwa Friuli ma dużą domieszkę polsko-norweską.



Odpowiedz

Gość: |

@ Sławomir Ambroziak

Miałeś pokazać które haplogrupy męskie i zeńskie u Longobardów są niby słowiańskie i co, gdzie te haplogrupy?
Wciskasz tutaj kit że N1b1b1 w FTDNA to Słowianie a nie Aszkenazyjczycy, i gdzie dowody?
W artykułach o Longobardach nie ma nic o tym że mają w sobie jakąś domieszkę słowiańską.
Takie głodne kawałki to możesz wciskać swoim nierozgarniętym turbolechickim kolegom, ale tutaj to nie przejdzie.



Odpowiedz

Gość: |

@ Gość:
"W artykułach o Longobardach nie ma nic o tym że mają w sobie jakąś domieszkę słowiańską"

To prawda. Nie ma tam nic o udziale Słowian. Napisali że wyniki są zgodne z migracją Germanów z północnej Europy i umiarkowanym mieszaniem się z lokalsami szczególnie potem we Włoszech gdzie lokalna przymieszka to było około 30%.
"a peculiar set of samples, including only LC individuals from different European regions, appeared to be well distinct from the rest of the samples, consistent with the results of migrational exchanges between Pannonia and Italy. In most cases, these individuals were also associated with burials with typical Germanic grave goods, a term that here defines an assemblage of objects including Longobard artifacts, but not only them. This particular association, together with the presence in this cluster of haplogroups that reach high frequency in Northern European populations, suggests a possible link between this core group of individuals and the proposed homeland of different ancient barbarian Germanic groups, which will be further investigated"
"we suggest a recent arrival of LC communities in Hungary"
"The other interesting result was the high degree of genetic resemblance between the LC cemeteries in Hungary and Collegno, in Italy. We indeed estimated that about 70% of the lineages found in Collegno actually derived from the Hungarian LC groups, in agreement with previous archeological and historical hypotheses. This supports the view that the spread of Longobards into Italy actually involved movements of people, who gave a substantial contribution to the gene pool of the resulting populations."




Odpowiedz

@ Gość:

Jasne! I tak zupełnie przypadkowo umknął Ci ten fragment:

To elucidate the affinities between our new LC/NLC samples and coeval individuals we retrieved data on mtDNA haplogroup frequencies for 10 European medieval populations. A principal component analysis (PCA) on this expanded dataset highlighted the similarity between the LC graves of Szólád and medieval populations from Central Europe (Slovakia 800–1100 CE, Poland 1000–1400 CE) (Fig. S1). The Collegno individuals clustered midway between Slovakian and medieval samples from Southern Europe (Spain 500–600 CE, Italy 900–1400 CE).

Koledzy allo, jak zwykle, kreują własną rzeczywistość. No ale przecież w ten sposób oszukujecie tylko samych siebie.



Odpowiedz

Gość: |

@ Sławomir Ambroziak

Wykazujesz straszne lenistwo umysłowe. W artykule tam jest odniesienie do PCA z Fig. 4 a nie do Fig. S1. A teraz zobacz dokładnie co widać na Fig. 4 i wytłumacz może dlaczego ITA-Longobards czyli Longobardowie z Włoch są mitochondrialnie dużo bliżej średniowiecznych Norwegów, Duńczyków i Islandczyków niż Polaków I Słowaków. Przecież autorzy piszą że ich wyniki pokazują że Longobardowie przyszli z północnej Europy na Węgry a dopiero potem potem z Węgier do Włoch więc jak nagle mogli we Włoszech stać się dużo bardziej podobni do Skandynawów niż byli wcześniej. Autorzy nigdzie nie napisali że to położenie węgierskich Longobardów mitochondrialnie obok średniowiecznych Słowaków i Polaków znaczy że Longobardowie węgierscy byli Słowianami albo mieszańcami słowiańsko-germańskimi bo wiedzieli że te wyniki tego nie oznaczają i nie zgadzało by to się z innymi ich wynikami.

Już kilka razy było pytanie o te niby słowiańskie haplogrupy które podobno mieli Longobardowie. Podasz je w końcu?



Odpowiedz

Gość: |

@ Gość:

Ale widać przecież po autosomach że te próbki longobardzkie to w większości typowi Germanie a niektórzy mają domieszką południową a nie z żadną domieszkę słowiańską. Na PCA autosomalnym nie ma żadnego klastra polsko-longobardzkiego tylko jest klaster germański rozciągnięty trochę w kierunku południowej Europy a nie w kierunku Polaków. Świeża domieszka słowiańska to powinna wyglądac tak jak u Wikingów czyli część próbek ma słowiańskie haplogrupy Y-DNA i wygląda nawet autosomalnie jak normalni Słowianie albo czasami jak Słowianie z domieszką germańską. Takich próbek nie ma ani u Longobardów ani u Gotów z Wielbarku i to pokazuje że tam nie było żadnych Słowian.



Odpowiedz

Kto tam zagląda do "jaskini lwa" czyli Eurogenesa, niech go poprosi, był dal nam jakąś bardziej konkretną tematykę na najblisze miesiące czy lata kwarantanny kowidowej (w Małopolsce testowanie wykazuje ponoć 24,9% zainfekowanych!), żeby nam się jakoś przynajmniej te długie zimowe wieczory nie dłużyły zbytnio.
Zapowiadał nam jakieś liczne genomy z rejonu Dniepru i Prypeci(?) (bo o tych oczekiwanych małopolskich z kultury mierzanowickiej i protomierzanowickiej i słowacko-małopolskich - od Szecsenyi to pewnie w ogóle nie wie).



Odpowiedz

@ StP
Muszę dopowiedzieć, że powyższy procent (24,9%) dodatnich wyników testowania na koronawirusa jest wzięty chyba trochę wybiórczo i dlatego jest zawyżony.
Przeliczyłem siedmiodniowy wynik testowania Małopolski i wyszło 18% dodatnich, czyli zakażeń w tej "polskiej Lombardii".
Ale ta obniżka podobno i tak mnie nie uchoroni przed koniecznością przywiązania mnie, seniora, do nogi od stołu, bym nie wychodzil z domu :)))



Odpowiedz

Koledzy Goście, nie bardzo rozumiem, do czego zmierzacie i co chcecie udowodnić... Przecież od strony genetyki jest raczej jasne, że Longobardowie mieli pochodzenie skandynawsko-słowiańskie:

https://slawomirambroziak.pl/forum/index.php?topic=5111.msg78058#msg78058



Odpowiedz

Gość: |

@ Sławomir Ambroziak

Słowiańskie? Chyba w chorych rojeniach turbosów.....



Odpowiedz

Gość: |

@ Sławomir Ambroziak

To gdzie są te słowiańskie haplogrupy Y-DNA i mtDNA u germańskich Longobardów, kolego turbolechito?



Odpowiedz

Gość: |

@ Sławomir Ambroziak

Panie kolego, wymyślasz Pan jakieś niestworzone rzeczy o niby słowiańskiej haplogrupie N1b1b1 co się okzała aszkenazyjska a teraz wyskakujesz Pan z jakimś słowiańskim pochodzeniem germańskich Longobardów. Zajmij się Pan lepiej tym na czym sie Pan znasz, czyli szprycowaniem mięśniaków, a genetykę i historię zostaw Pan łaskawie tym co mają o tym jakieś pojęcie.



Odpowiedz

Gość: |

Oj chyba niesławny Syn Kraka znowu nam się przebudził i błaznuje na histmagu ;)



Odpowiedz

@ Sławomir Ambroziak

- - Mnie, Sławomirze, najbardziej przekonuje i cieszy, gdy Polacy mają dawne nadwislanskie pochodzenie, jak te trzy niespokrewnione kobiety znad Dunajca i Białej (U3 w małopolskiej kulturze trzcinieckiej). albo mój przodek sprzed 2500 lat, R1a-YP340-DA197, który ma pokrewienstwo typowe dla Polsków i dla mnie. A poza tym te około 58 próbek R1a z kultury Nitra, które wykazują pochodzenie z małopolskiej kultury protomierzanowickiej (Chłopice-Vewsele). Na tych danych można rozumnie polegać.



Odpowiedz

@ StP

Stanisławie, ale co to szkodzi wiedzieć, że Longobardowie byli mitogenetycznie najbardziej podobni do Słowaków i Polaków, i że dzisiejsza ludność dawnego longobardzkiego księstwa Friuli ma dużą domieszkę polsko-norweską...?



Odpowiedz

Koledzy allo, SZ13 lokuje się na PCA dokładnie centralnie pomiędzy Polakami a Norwegami:

https://indo-european.eu/wp-content/uploads/2019/04/pca-medieval-avar-longobards.jpg

Wygląda więc dokładnie jak syn Polki i Skandynawa, a więc z całą pewnością nie ma nic wspólnego Żydami.



Odpowiedz

Gość: |

@ Sławomir Ambroziak

Oczywiście że SZ13 nie ma nic wspólnego z Żydami bo to Germanin Longobardczyk. Lokuje się miedzy Szwedami i Austriakami ale dużo bliżej Szwedów niż Austriaków.

U Słowian prawie nie ma N1b1b1 chyba że jakieś drobne przecieki od Żydów. Może Żydzi dostali tę haplogrupę nad Renem od jakichś Niemców albo wcześniej od Longobardów we Włoszech i potem się ta haplogrupa rozmnożyła u tych co powędrowali do Polski i dalej na wschód. To by dobrze pasowało do tego że Żydzi europejscy mówią w końcu językiem germańskim a nie słowiańskim. :)



Odpowiedz

Gość: |

@ Sławomir Ambroziak

Jest jeszcze drugi N1b1b1 u tych Longobardczyków z numerem SZ22. Obydwaj mają taką samą haplogrupę męską typowo germańską I-S8104 ale SZ22 jest trochę bardziej przesunięty na zachód między Szwedami i Niemcami. Można sobie obejrzeć skąd jest I-S8104 na YFull. Głównie u Szwedów i Norwegów. Nic tam u nich nie ma słowiańskiego no bo niby skąd jak mt i Y mają niesłowiańskie.
https://www.yfull.com/tree/I-S8104/



Odpowiedz

Pojawiło się opracowanie FTDNA Longobardów:

https://dna-explained.com/2020/10/16/longobards-ancient-dna-from-pannonia-and-italy-what-does-their-dna-tell-us-are-you-related/

Jak ktoś ma chęci i czas, to może poszperać. Mi rzucił się w oczy Longobard z typowo polskiej, matczynej linii rodowej:

Sample: SZ13
Location: Szólád, Somogy County, Hungary
Age: Longobard 6th Century 422-541 cal CE
Y-DNA: I-S8104
FTDNA Comment: SZ13, SZ7 and SZ12 share 2 SNPs with a man from Denmark, forming a branch down of I-S8104 (M223). New branch = I-FT45324. Note that SZ22 and SZ24 (and even SZ14) fall on the same path to I-S8104 but lack coverage for intermediate branches.
mtDNA: N1b1b1



Odpowiedz

Gość: |

@ Sławomir Ambroziak

Ta haplogrupa N1b1b1 rozpadła się na różne linie około 10 tysięcy lat temu więc nie może być typowo słowiańska i jest częstsza u Żydów niż u Słowian.



Odpowiedz

Gość: |

@ Sławomir Ambroziak

Osoby N1b1b1 w FTDNA to prawie sami Żydzi Ashkenazi a Słowian nie ma wcale.

61729 Esther-Ida Raskin Turken Belarus N1b1b1
897465 Chaya Sura Vinokur, b. c. 1860 and d. 1915 Belarus N1b1b1
B9951 Ruth Grossman Hungary N1b1b1
175951 Frieda (Frajda) Wasserman b. c. 1886 and d. 1953 Poland N1b1b1
303472 Rivka ROZENBERG B. 1827 Poland N1b1b1
29156 Ettel Fuhrman b. ca. 1870 Galicia Poland N1b1b1
256679 Rashka Luzim b.1854 d. ? Poland N1b1b1
188889 Chaia Kaplan born around 1850 Ukraine N1b1b1
112808 Shalom Mattisyahu Hertzberg Ukraine N1b1b1
B7154 Minnie Friedman ne: Unknown Abt. 1849-1909 Hungary N1b1b1
B5596 Ester Moskowitz, b. 1841 Austria N1b1b1
B310550 Mary Nickelberg, 1887-1970 Ukraine N1b1b1
752268 Czili Eigner 1834-1916 Austria N1b1b1
744941 Chae Selde Sher Lithuania N1b1b1
39942 Mendel Vernik, d. circa 1930 Ukraine N1b1b1
44 Sarah Goldbrunn, b.1832,Ternopol, d.1925,New York Austria N1b1b1
362935 Gitil Segal, prob. b.~1830-40 Romania N1b1b1
35707 Feiga Goldman (nee Kohn), b. 1829, Plock, Poland Poland N1b1b1
548004 Rebekka Herzig b ca 1778 Kasejovice Czech Republic N1b1b1
593516 Louisa J Webb b. 1817 KY and d. 1862 IL Unknown Origin N1b1b1
N93469 Praxeda Mosiadz, Poland b. 1818? Ukraine N1b1b1
N74750 Yittel Kressel, b. abt. 1816 Austria N1b1b1
N75548 Johanna Braunen Alexander b. 1815 and d. > 1880 Germany N1b1b1
N14629 Bloomie Baum, Poland Israel N1b1b1
IN28968 Brina Joseph, b. 1809 and d 1867 United Kingdom N1b1b1
IN48921 Schillinger, b. circa 1810 Hungary
251445 Schachter Romania N1b1b1
300313 Blime Perlberger, b. 1850 Austria N1b1b1
263923 Idka Suwalski b. 1824 Poland N1b1b1
110645 Hannah Mednikopff, b. abt 1820, Kiev, Ukraine Russian Federation N1b1b1
546048 Hannah Reichlin b. 1837 d. 1915 Lithuania N1b1b1
73 Fani Hirschel/Hirschler, born 1796, died July 15. Hungary N1b1b1
65269 Haykeh Sakertoff, b. c. 1890, Kharkov, Ukraine Ukraine N1b1b1
B4376 Taube Kaplan Lithuania N1b1b1
IN35865 Nesya Karpilova,b.1890, d.1942 Belarus N1b1b1
361748 Unknown Origin N1b1b1
5984 Ggm Chane Goldschlag; Rohatyn/Rogatin, Ukraine Poland N1b1b1
B16141 Hudies Rosa Freudenheim, b.1837 and d. 1904 Germany N1b1b1
280910 Oxenberg, Malik, Samuels Poland N1b1b1
255001 Dorn Germany
236776 Rebecca Greenwald Hungary N1b1b1
161421 Malke Manaster b. 1849 and d. 1923 Poland N1b1b1
N82696 mildred tish (manya bergman) 1905-1971 Unknown Origin N1b1b1
N33361 Rebecca Schwartz b. 1888 Vilnius Poland, lived in Poland N1b1b1
54817 Latvia N1b1b1
854997 Rebecca Golonoy Russian Federation N1b1b1
258631 Roza Bourla or Burla b. 1870 d.1950 Bulgaria N1b1b1
IN17774 Caroline Lane c1821, Elizabeth Alexander 1854 Scotland N1b1b1
140928 Liza Foz b 1885 Dneiper River, Russia Unknown Origin N1b1b1



Odpowiedz

@ Sławomir Ambroziak

- - Sławomirze, w to, że te geny mitochondrialne, jak N1b1b1, w V, VI czy VII wieku gdzieś istniały, tylko że autochtoniści woleliby je znajdywać na polskiej ziemi, a nie na obczyznach: w Danii czy w Szolad między Longobardami.
Ja na przykład takie mitochondria (U3) sobie znalazłem: w Pielgrzymowicach pod Krakowem i w Żernikach pod Buskiem (nie mylić z Buzkiem :) w kulturzetrzcinieckiej . I to nazywa się autochtonizm.



Odpowiedz

@ Gość:

- - A czy masz pewność, że Aszkenazyjcycy nie przywłaszczyli sobie to mitochondrium dopiero na ziemiach Wschodniej Europy, a więc prawdopodobnie od Slowian? Czy w Izraelu grupa N1b1b1 występowała wcześniej?



Odpowiedz

@ Gość:

Coś te rachunki się nie zgadzają... Podałeś bodaj 49 Żydów, a Słowian N1b1b1 jest na FTDNA 159. Tak więc Żydzi to ani tutaj całość, ani nawet większość, ale nawet mniej jak 1/3.

https://www.familytreedna.com/public/mt-dna-haplotree/N;name=N1b1b1



Odpowiedz

Gość: |

@ Sławomir Ambroziak

Nie wszystkie osoby co testują się w FTDNA wstąpili do projektu haplogrupy N a to są dane z tego projektu bo inaczej to skąd bym miał te nazwiska przodków.. Możesz tam wejść i sprawdzić ile jest Żydów w gałązce N1b1b1 a ile Słowian i porównaj sobie z innymi gałązkami tej haplogrupy. Ja podałem wszystkich N1b1b1 których tam widać.



Odpowiedz

Gość: |

@ Sławomir Ambroziak
"Słowian N1b1b1 jest na FTDNA 159"

Skąd pomysł że to są Słowianie? To są prawie sami Aszkenazyjczycy pochodzący z Europy Środkowej i Wschodniej.



Odpowiedz

Gość: |

@ Gość:

Niedawno pojawił się artykuł o serbskim mtDNA - całych mitgenomach. Zbadano 226 etnicznych Serbów i (zdziwko!) ani jednego N1b1b1. U Aszkenazyjczyków jest to chyba prawie 10% całej populacji. Historie Ambroziaka o słowiańskiej haplogrupie N1b1b1 można włożyć między bajki.
A tych jego wymysłów o półsłowiańskich Longobardach to nie warto wogóle komentować. Facet się naczytał turbolechickich bzdur i tyle.



Odpowiedz
Sebastian Adamkiewicz

Członek redakcji portalu „Histmag.org”, doktor nauk humanistycznych, asystent w dziale historycznym Muzeum Tradycji Niepodległościowych w Łodzi, współpracownik Dziecięcego Uniwersytetu Ciekawej Historii, współzałożyciel i członek zarządu Fundacji Nauk Humanistycznych. Zajmuje się badaniem dziejów staropolskiego parlamentaryzmu oraz kultury i życia elit politycznych w XVI wieku. Interesuje się również zagadnieniami związanymi z dydaktyką historii, miejscem „przeszłości” w życiu społecznym, kulturze i polityce oraz dziejami propagandy. Miłośnik literatury faktu, podróży i dobrego dominikańskiego kaznodziejstwa. Współpracuje - lub współpracował - z portalem onet.pl, czasdzieci.pl, novinka.pl, miesięcznikiem "Uważam Rze Historia".

Wolna licencja – ten materiał został opublikowany na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach 3.0 Polska.

Redakcja i autor zezwalają na jego dowolny przedruk i wykorzystanie (również w celach komercyjnych) pod następującymi warunkami: należy wyraźnie wskazać autora materiału oraz miejsce pierwotnej publikacji – Portal historyczny Histmag.org, a także nazwę licencji (CC BY-SA 3.0) wraz z odnośnikiem do jej postanowień. W przypadku przedruku w internecie konieczne jest także zamieszczenie dokładnego aktywnego odnośnika do materiału objętego licencją.

UWAGA: Jeśli w treści artykułu nie zaznaczono inaczej, licencja nie dotyczy ilustracji i filmów dołączonych do materiału – w kwestii ich wykorzystania prosimy stosować się do wskazówek w opisie pod nimi lub – w razie ich braku – o kontakt z redakcją: redakcja@histmag.org